2025 yılı, sayısız savaş ve çatışmanın yanı sıra astronomik maliyetlerle anılan bir dönem oldu. Ukrayna'dan Gazze'ye, Yemen’den Sudan’a kadar, askeri kampanyalar ve bu süreçteki krizler yüzlerce milyar dolara mal oldu. Birleşmiş Milletler, dünyayı tarihsel bir askerileşme dönemine girdiği konusunda uyarıyor.

Rusya Savunma Bakanlığı'nın verilerine göre, Moskova, 2025 yılı boyunca Ukrayna savaşı için yaklaşık 198,8 milyar dolar harcadı. Bu miktar, Rusya'nın gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) yüzde 7,3'üne tekabül ediyor. Bilgilere göre bu rakam, başlangıçta öngörülen bütçeden yüzde 20 daha fazla bir harcama anlamına geliyor ve Rusya, savaşa haftalık ortalama 2,7 milyar dolar harcamaktadır. Bakanlığın doğrudan harcamaları 195 milyar doları aşarken, ölen askerlerin ailelerine tazminat, yaralıların tedavisi ve cenaze masrafları gibi ek giderler, yerel yönetimlerin sorumluluğuna yükleniyor ve bu durum, birçok Rus bölgesi için savaşı mali açıdan sürdürülemez hale getiriyor.

Blumberg’in haberine göre, savaş, Rusya'nın bütçesinde kalıcı bir kalem haline gelirken, Moskova borçlanmaya gidiyor. Borç servisi için harcamalar, sağlık ve eğitim için yapılan ödenekleri geçerek, ekonomistler Rusya'nın "savaşı yıllar boyunca ödeyeceğini" belirtiyor.

Savaş sırasında Ukrayna, büyük miktarlarda kaynak tüketti. Yerel medya ve araştırma merkezlerinin tahminlerine göre, 2025 yılına kadar toplam Ukrayna savaş harcamalarının 430 ile 540 milyar dolar arasında olması bekleniyor. Bu rakama yerel askeri harcamalar, lojistik giderler ve bağışlanan ekipmanın değeri dahil ediliyor. Kayıtlı yıllık askeri harcama yaklaşık 70 milyar dolar, ancak batılı yardımlarla bu rakamın gerçek değeri çok daha yüksek.

Ukrayna, 2025 yılı ortalarına kadar uluslararası yardımlardan en az 309 milyar euro (yaklaşık 360 milyar dolar) aldı. Bu tutarın 174 milyar doları doğrudan askeri yardımı kapsamaktadır. Her ne kadar bu fonlar müttefiklerin savaşta harcamalarının bir parçası olarak görülmese de, çatışmanın toplam maliyetinin bir parçası olarak değerlendirilmektedir.

Gazzedeki savaş, Ekim 2023 itibarıyla, İsrail tarihinin en pahalı savaşlarından biri haline geldi. İsrail’in 2025 yılı savunma bütçesi yaklaşık 136 milyar şekel (yaklaşık 36,9 milyar dolar) olarak belirlendi ve bu tutar, 2023 yılına göre neredeyse iki kat artış gösterdi. Bütçenin 110 milyar şekeli, doğrudan askeri operasyonlar, yedek askerlerin seferber edilmesi ve cephane alımı için ayrıldı. Bu durumda askeri harcamalar, İsrail GSYİH'sinin neredeyse yüzde 9'una ulaşmış durumda.

Analist Jonathan Shancer’ın “İsrail Savaşlarının Hesaplanabilir Maliyetleri” başlıklı yazısında, sadece İran, Hizbullah ve Hamas ile olan çatışmalarda füzeleri önleyen sistemlerin İsrail’e maliyetinin bir milyar doları geçtiği belirtiliyor. Ayrıca, ABD’den alınan hava kuvvetlerinin maliyeti 11,4 milyar doları aştı. Yedek askerlerin seferber edilmesi, hava saldırıları, savaş uçaklarının yakıtı ve karadaki güçlerin uzun süre tutulmasının maliyeti de ciddi rakamlara ulaşıyor.

Savaş, sivil ekonomiyi de derinden etkiledi. İsrail’in kuzeyindeki yıkım, nüfusun tahliyesi ve altyapının yeniden inşası maliyetleri birkaç milyar doları aşarken, bütçe açığı GSYİH'nın neredeyse yüzde 9'una kadar yükseldi. Shancer, İsrail’in askeri harcamalarının GSYİH'nın yüzde 8,8'ine çıktığını ve bu oranın dünya üzerindeki en yüksek oranlardan birisi olduğunu vurguladı.

Yemen'deki savaş ise net askeri bütçelerle takip edilemiyor ancak ekonomik sonuçları yıkıcı. BM ve insani yardım örgütlerine göre, 2025 yılı için Yemen’e 2,5 milyar dolardan fazla uluslararası yardım talep edildi; ancak önemli bir kısmı finansman bulamadı. BM Kalkınma Programı (UNDP) ve Dünya Bankası’nın tahminleri, Yemen'deki savaşın 2015 yılından itibaren yüzlerce milyar dolarlık ekonomik kayba neden olduğunu ve milyonlarca insanın aşırı yoksulluğa sürüklendiğini gösteriyor.

Sudan’daki iç savaşın askeri harcaması net bir şekilde hesaplanamasa da, ekonomik etkileri son derece dramatik. The Sudan Times’a göre, savaş Sudan ekonomisinden 26 milyar dolardan fazla bir kayba yol açtı ve IFPRI Africa'nın çalışmaları, Sudan’ın GSYİH'sının 2025 yılı sonuna kadar yüzde 42 oranında düşebileceğini öngörüyor. Birleşmiş Milletler, 2025 yılı için 6 milyar dolarlık insani yardım talep etti ve bu durum, savaşın yarattığı felaketin büyüklüğü ile maliyetlerin sadece Sudan’la sınırlı kalmadığını, aynı zamanda uluslararası toplumu da etkilediğini gösteriyor.

Toplanan tahminlere göre, sadece Ukrayna, Gazze, Yemen ve Sudan’daki savaşlar 2025 yılı boyunca dünyaya 300 milyar dolardan fazla maliyet yükleyecek. Bu tutar, uzun vadeli ekonomik sonuçlar ve dolaylı maliyetler hesaba katılmadan hesaplanmıştır. Birleşmiş Milletler, savaşlar için harcanan milyarların sürdürülebilir kalkınma hedeflerinden uzaklaştığını ve bu maliyetin sadece çatışma ülkeleri tarafından değil, tüm dünya tarafından ödeneceğini belirtiyor.

Tüm bu çatışmalar, daha geniş bir küresel eğilime uyuyor. Birleşmiş Milletler'in Eylül 2025’te yayımlanan raporuna göre, dünya çapında askeri harcama 2,7 trilyon dolara ulaştı. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, dünyanın "savaşlara harcanan miktarın oldukça yüksek olduğunu ve barış inşasına harcanan miktardan çok daha fazlası olduğunu" vurguladı.

BM’nin hesaplamalarına göre, 2,7 trilyon dolarlık tahsis, aşırı yoksulluğun ortadan kaldırılması için gerekli olan kaynakların çok üzerinde. Yıllık askeri harcamalar, BM'nin normal bütçesinin 750 katından fazla ve OECD'nin toplam kalkınma yardımlarının neredeyse 13 katıdır.

Guterres, “Aşırı askeri harcama barış garanti etmez” diyerek, bunun silahlanma yarışlarını körüklediğini ve insanları, eğitim, sağlık ve altyapıdan uzaklaştırdığını belirtti.