ABD eski başkanları Donald Trump ile mevcut başkan Joe Biden yönetimleri, Amerikan teknolojisinin paylaşılmasına olanak tanıyacak bir nükleer anlaşma için Suudi Arabistan ile görüşmeler yürüttü. AP'nin aktardığına göre, nükleer silahların yayılmasını önleme uzmanları, Suudi Arabistan'da santrifüjlerin faaliyete geçmesinin bölgede olası bir nükleer silah geliştirme programına kapı aralayabileceği konusunda uyardı. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman da İran'ın atom bombası edinmesi halinde bu seçeneği değerlendirebileceklerini daha önce ima etti.

Geçen yıl Suudi Arabistan ve nükleer silahlı Pakistan, İsrail'in Hamas yetkililerini hedef alarak Katar'a bir saldırı düzenlemesinin ardından karşılıklı bir savunma anlaşması imzaladı. Dönemin Pakistan Savunma Bakanı, ülkesinin nükleer programının "gerekirse" Suudi Arabistan'ın kullanımına sunulacağını belirtmişti. Bu açıklama, uzun süredir Orta Doğu'daki tek nükleer silahlı devlet olduğuna inanılan İsrail'e bir uyarı olarak algılandı. Washington merkezli Silahsızlanma Kontrol Derneği'nin yayılmayı önleme politikası direktörü Kelsi Davenport, "Nükleer işbirliği, yayılmayı önleme normlarını korumak ve şeffaflığı artırmak için olumlu bir mekanizma olabilir, ancak şeytan ayrıntılarda gizlidir" değerlendirmesinde bulundu. Belgelerde, "Trump yönetiminin Suudi Arabistan ile önerilen nükleer işbirliği anlaşmasının taşıdığı nükleer silahların yayılması risklerini ve böyle bir anlaşmanın yaratabileceği emsali dikkatlice değerlendirmediğine dair endişeler" olduğu kaydedildi.

AP'nin sorularına Suudi Arabistan yanıt vermedi. AP'nin incelediği Kongre belgeleri, Trump yönetiminin Suudi Arabistan dahil olmak üzere dünya genelinde 20 nükleer iş anlaşması yapmayı amaçladığını ortaya koydu. Riyad ile yapılacak anlaşmanın milyarlarca dolar değerinde olabileceği belirtildi. Belgede, krallıkla anlaşmaya varılmasının "ABD'nin ulusal güvenlik çıkarlarını geliştireceği, rakiplerimizin Amerikan endüstrisini zayıflatmak ve ABD'nin bu kilit sektördeki küresel konumunu azaltmak için kullandığı başarısız eylemsizlik ve kararsızlık politikalarından koparacağı" ifade edildi. Nükleer santral teknolojisi ihraç eden önde gelen ülkeler arasında Çin, Fransa, Rusya ve Güney Kore yer alıyor.

Anlaşma taslağı, ABD ve Suudi Arabistan'ın BM'nin nükleer enerji denetim kuruluşu olan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) ile koruma anlaşmaları yapmasını öngörüyor. Bu anlaşmalar, zenginleştirme, yakıt üretimi ve yeniden işleme dahil olmak üzere "potansiyel nükleer işbirliğinin en hassas alanları" üzerinde denetimi içerecek. Davenport, "Bu, ikili koruma anlaşması imzalandıktan sonra, Suudi Arabistan'ın uranyum zenginleştirme teknolojisine veya kapasitelerine, hatta ABD'den bile erişim sağlayabileceğini gösteriyor" değerlendirmesini aktardı. Ayrıca, "Kısıtlamalara rağmen, Suudi Arabistan'ın bir tür zenginleştirmeye veya en azından zenginleştirme bilgisine erişim sağlaması muhtemel görünüyor" diye kaydetti. Viyana merkezli, nükleer enerjinin barışçıl kullanımını teşvik eden ve gizli nükleer silah programlarının geliştirilmesini önlemek için denetimler yapan IAEA'nın üyesi olan Suudi Arabistan, her iki tarafla da düzenli temas halinde olduğunu ve ikili anlaşmalarla ilgili doğrulama mekanizmalarını uygulayabileceğini bildirdi. Uranyum zenginleştirme tek başına otomatik olarak nükleer bomba geliştirme anlamına gelmez; bir devletin senkronize patlayıcıların kullanımı gibi başka adımları da aşması gerekir. Ancak bu süreç, Batı'nın İran programına ilişkin endişelerinin de nedeni olan militarizasyona kapı açmaktadır. Suudi Arabistan'ın komşusu Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Güney Kore'nin yardımıyla Barakah nükleer santralini inşa etmek için ABD ile sözde "123 Anlaşması"nı imzaladı, ancak zenginleştirme hakkı olmadan. Uzmanlar bu modeli, sivil nükleer enerji isteyen devletler için "altın standart" olarak görüyor.

Suudi-Amerikan anlaşması girişimi, Trump'ın İran'ın nükleer programı hakkında bir anlaşmaya varılamaması halinde bu ülkeye karşı askeri eylem tehditlerinde bulunduğu bir döneme denk geliyor. Bu tehditler, binlerce kişinin öldüğü ve on binlerce kişinin gözaltına alındığı, teokratik hükümetin acımasızca bastırdığı bir dizi protesto dalgasının ardından geldi. İran, zenginleştirme programının tamamen barışçıl olduğunu iddia ediyor. Ancak Batı ve IAEA, İran'ın 2003 yılına kadar organize bir askeri nükleer programı olduğunu belirtiyor. Tahran, bu süreçte uranyumu %60 saflığa kadar zenginleştirdi – bu, nükleer silah için gereken %90 seviyesine teknik bir adımdır – böylece resmi bir bomba geliştirme programı olmadan bunu yapan tek ülke haline geldi. İranlı yetkililer sık ​​sık Yüce Lider Ayetullah Ali Hamaney'in nükleer silah geliştirilmesini yasaklayan dini fermanına atıfta bulunuyor. Ancak, ABD ile gerilimler arttıkça, Tahran'dan bu seçeneğin de değerlendirilebileceğine dair açıklamalar artıyor. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman daha önce, "Eğer İran bir bomba edinirse, bizim de edinmemiz gerekecek" demişti.