Uluslararası toplum, Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Doğu'da, özellikle İran ile yeni bir çatışmaya girip girmeyeceği konusunda endişeyle izliyor. İran, 1979'daki devrimden bu yana en derin iç krizini yaşıyor ve ülke genelinde patlak veren protestolar, rejime açık bir meydan okuma halini aldı. Amerika Başkanı Donald Trump, İran'ın güvenlik güçlerinin göstericilere yönelik şiddetini sürdürmesi halinde askeri harekâtla tehditte bulundu, bu da bölgedeki gerilimi artırdı.

İnsan hakları örgütlerinin verilerine göre, aralık sonundan bu yana süren protestolarda 2.000'den fazla kişi hayatını kaybetti, on binlerce kişi ise gözaltına alındı. Protestolar, ulusal para biriminin çöküşü ve yaşam standardındaki ani düşüş nedeniyle başladı fakat kısa sürede siyasi bir karakter kazandı. İnternetin neredeyse tamamen kapatıldığı İran'dan, baskının boyutlarına dair yürek parçalayıcı görüntüler gelmeye devam ediyor. Tahran'ın güneyindeki Kahrizak Adli Tıp Merkezi'nde, siyah torbalara konmuş cesetlerle dolu bir morgun görüntüleri ailelerin kayıplarını tanımlamaya çalıştığını gözler önüne seriyor.

Trump, son haftalarda Amerika'nın askeri yanıt verme olasılığını daha açık bir şekilde dile getirdi. CBS News'a verdiği bir röportajda, İran sözde göstericilere idam cezası vermeye başlarsa, Amerika'nın "sert tedbirler" alacağını belirtti. Bu tür açıklamalar, doğrudan bir savaşı garantilemese de, İran'daki göstericiler ile Amerika'daki kamuoyunda ve Washington'un müttefikleri arasında belirli beklentiler oluşturdu.

Eski Savunma Bakanı ve CIA'nın eski direktörü Leon Panetta, Trump'ın tekrar eden uyarıları sonrası bir sorumluluk taşıdığını ifade etti. "Başkan, İran halkına yardım geleceği mesajını verdi. Amerika'nın itibarının gerektirdiği en azından bir şey yapılması gerektiğini vurguladı," diyerek, bunun geniş çaplı bir askeri müdahale anlamına gelmeyeceğini ekledi.

İnternet engeli ve baskılar, şiddetin boyutlarını değerlendirmeyi zorlaştırsa da, mevcut görüntüler kitlesel ölümleri gösteriyor. Eğer rejim ayakta kalırsa, analistler, tarihsel olarak büyük güçlerin neden bu kan dökme eylemlerine sessiz kaldığını sorgulayacaklarını belirtiyor.

Siyasi analist Božo Kovačević, Amerika'nın İran'a yönelik saldırısının sadece bir olasılık olmadığını, giderek daha olası hale geldiğini vurguladı. Bununla birlikte, Amerika'nın altı ay önce üç İran nükleer tesisini bombalamasıyla doğrudan çatışmaya dahil olduğunu hatırlattı. "Bu bombardımanlar, İran rejimini zayıflatma stratejisinin bir parçasıydı. Bugün, kitlesel protestolar ve iç huzursuzlukla birlikte, rejimin çöküşüne zemin hazırlayan şartlar oluşmuş gibi görünüyor," yorumunda bulundu.

Öte yandan, analist Denis Avdagić askeri gücün sınırlamalarına dikkat çekti. "İran devasa bir ülke. Kara müdahalesi 'Irak 5.0' senaryosunu gündeme getirir ki bu da mantıklı bir düşünce değil," dedi. Hedefe yönelik saldırıların toplumda homojenleşmeye ve baskının artmasına yol açabileceğini de sözlerine ekledi.

Washington açısından bakıldığında, durum stratejik açıdan cazip görünüyor. İran, gıda ve enerji arzı ile ilgili ciddi ekonomik sorunlar yaşıyor. Tahran'ın bölgedeki etkisi önemli derece azalırken, İran'ın ana müttefikleri olan Hizbullah ve Husiler de ciddi darbeler aldı.

Ek bir belirsizlik faktörü ise, İran'ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in 86 yaşında olması ve rejim sonrası kontrol mücadelesinin, protestolarla beraber yürütülüyor olması. Bu durum, birçok Washington'da bunu, Orta Doğu'da yıllardır istikrarsızlığa yol açan bir rejimin sona ermesi için bir tarihsel fırsat olarak değerlendirmesine yol açıyor.

Ancak tarih, ihtiyatlı olmayı gerektiriyor. Amerika'nın Vietnam, Irak, Afganistan ve Libya gibi yerlerdeki müdahaleleri, genellikle ikna edici gerekçelerle başlamış, fakat sürekli kaosla sonuçlanmıştır. Şimdi, Amerikan askeri müdahalelerinin gerçekten göstericilere yardım edip etmeyeceği ya da İran rejimine daha acımasız bir baskı uygulama fırsatı tanıyıp tanımayacağı sorusu öne çıkıyor.

2009 yılında "Yeşil Hareket" sırasında, dönemin Başkanı Barack Obama, Amerika'nın "şiddet için bahane olmaması" adına doğrudan müdahaleden kaçındı. Daha sonra, daha güçlü bir moral destek vermediğinden pişman olduğunu itiraf etti; ancak o dönemde askeri seçenek pratik değildi.

Bugün de net cevaplar bulunmuyor. Siber saldırılar rejimin komuta yapılarını sarsabilirken, hava saldırıları güvenlik aparatı üzerinde etkili olabilir; ancak Amerikan gücünün sokaklardaki göstericileri doğrudan koruyabileceği düşünülmüyor. Dini liderin kaldırılması, yeni bir otoriter yöneticinin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilirken, İran’da istikrarlı bir geçiş yapabilecek net bir muhalefet yok.

Bunların yanı sıra, Amerika'nın mevcut kapasitesi de sorgulanıyor. Amerika, dünya genelinde askeri angajman içerisindeyken, Trump aynı zamanda birçok iddialı dış politika girişimini de yürütüyor. Eleştirmenler, İran'daki demokrasi çağrısı ile dünyanın diğer bölgelerindeki tutumlarındaki çelişkileri de öne çıkarıyor.

Trump'a, Amerika'nın saldırılarının demonstratörleri koruyup korumayacağı sorulduğunda ise, "Asla bilinmez," yanıtı verdi.

Bu cümlede, ihtimalin özeti gizlidir. Amerika'nın İran'a yönelik potansiyel bir müdahalesi, dünyadaki en sert rejimlerden birinin sonunu getirebilir; ancak aynı zamanda, İran'ın sınırlarını aşan, yeni ve öngörülemez bir küresel istikrarsızlık dönemini de başlatabilir.