Çek araştırmacılar, Arnavutluk ve Yunanistan sınırı yakınlarındaki Vromonera bölgesinde yer alan Atmos Mağarası'nın 127 metre derinliğinde, bilinen dünya anlayışını sorgulayan Neuron Gölü adında devasa bir yeraltı termal gölü keşfetti. LiDAR taramaları ve sonar ölçümleriyle yapılan çalışmalar sonucunda gölün 138,3 metre uzunluğunda, 42 metre genişliğinde ve yaklaşık 8.335 metreküp sıcak, mineralli suya sahip olduğu kaydedildi. "International Journal of Speleology" dergisinde yayımlanan bir çalışmada aktarıldığına göre, bu etkileyici su kütlesi gözlerden uzakta gizli bir şekilde bulunuyor. Bu tür keşiflerin, yer altı sularının nasıl hareket ettiğini, jeotermal sistemlerin nasıl işlediğini ve yer altı ekosistemlerinin ne kadar hassas olduğunu daha iyi anlamaya yardımcı olduğu belirtildi. Sistem, araştırmacıların "sülfürik asit speleogenezi" olarak adlandırdığı bir sürece ait olup, hidrojen sülfür açısından zengin suların zamanla mağara yapılarını şekillendirmesiyle oluşuyor. Vromonera bölgesinde, sıcak su kaya çatlaklarından yüzeye çıkarken, hidrojen sülfürün oksijenle teması sonucu kireçtaşını aşındıran sülfürik asit meydana geliyor ve büyük yer altı odacıklarının oluşumuna katkıda bulunuyor. Atmos Mağarası ve çevresindeki mağaralarda yapılan ölçümler, sistemin hala aktif olduğunu gösteriyor. Açık bölgelerde havadaki hidrojen sülfür konsantrasyonlarının yaklaşık 2 ila 22 ppm arasında değiştiği, hidrotermal olarak aktif bölgelerde ise hava sıcaklığının 15 ila 29 santigrat derece arasında olduğu belirlendi. Gölün kendisi 26 santigrat derecelik sabit bir sıcaklığa sahipken, vadiyi besleyen kaynakların benzer kimyasal bileşim ve sıcaklık gösterdiği aktarıldı. Araştırmacılar, Vromonera bölgesindeki toplam kaynak akışının saniyede yaklaşık 200 litre olduğunu tahmin ediyor. İzleyici boya deneyleri, derin termal suyun yavaşça yükseldiği varsayımının aksine, sistemin oldukça bağlantılı bir su şebekesi gibi davrandığını ortaya koydu. 2026'da yayımlanan aynı çalışma, Vromonera sistemindeki akış hızının günde 30 kilometreye kadar çıkabileceğini aktardı. Aynı çalışma, dar besleme kanallarının derin yer altı suları ile daha yüksek mağara göllerinden geri dönüştürülmüş suların bir karışımını içerebileceğine işaret etti. Bu durum, yüzeydeki kirlilik ve arazi kullanımındaki değişiklikler dahil olmak üzere olayların, bağlantılı karst sistemleri aracılığıyla sanılandan çok daha hızlı bir şekilde yayılabileceği anlamına geliyor. Sıcak, kükürt açısından zengin mağara sistemleri, güneş ışığı yerine kimyasal enerjiye dayanan ve yoğun böcek ve örümcek popülasyonlarını destekleyen olağandışı besin zincirlerine ev sahipliği yapabilir. "Diversity" dergisinde yayımlanan açık erişimli bir çalışma, aynı Vromonera kanyonundaki Kükürt Mağarası'nı, girişe yakın sülfür akıntısı ve gölü olan 520 metre uzunluğunda bir hipojenik mağara olarak tanımladı. Bu çalışmada, su sıcaklığının 27 santigrat derece olduğu ve havadaki hidrojen sülfür konsantrasyonunun güçlü emisyonların yakınında 14 ppm'ye kadar ulaşabileceği belirtildi. Yazarlar, bulgularının koruma önlemlerinin planlanması için bir temel oluşturduğunu vurguladı. Bölgedeki mağara sistemlerini inceleyen uzmanlar, somut risklere de işaret etti. Mağara sistemine ilişkin teknik bir raporda, yerel makamlarla iş birliği ve Vjosa Milli Parkı'na hipojenik mağaraların dahil edilmesi girişimi belirtilirken, Sarandaporo Nehri'nin Yunanistan tarafında bir baraj inşaatının Kükürt Mağarası'nın yaşam alanını olumsuz etkileyebileceği uyarısı yapıldı. Bu durum, göl 127 metre yer altında saklı olsa bile, yukarıdaki canlı ve dinamik peyzajın ayrılmaz bir parçası olmaya devam ettiğini gösteriyor.