Pekin'deki Çin Jeoloji Bilimleri Akademisi'nden Chunrui Li liderliğindeki bir grup araştırmacı, Güney Tibet'te kaybolan göllerin, Dünya kabuğundaki eski ve uzun süredir aktif olmayan fayları harekete geçirerek bölgede depremleri tetikleyebileceğini bildirdi. Araştırmacılar, bu bulgunun iklim ile yer yüzeyinin derinliklerinde meydana gelen jeolojik süreçler arasındaki güçlü bağlantıya dair giderek artan kanıtlara katkı sağladığını kaydetti.

Yaklaşık 115.000 yıl önce Güney Tibet, bazıları 200 kilometreden uzun olan devasa göllerle kaplıydı. Günümüzde bu göller önemli ölçüde küçülmüştür; bunlardan biri yaklaşık 75 kilometre uzunluğundaki Nam Co Gölü'dür. Jeolog ekibi, göllerden su kaybının yerel jeoloji üzerinde etkileri olabileceğini düşündüklerini kaydetti. Büyük göller kütleleri nedeniyle Dünya kabuğu üzerinde baskı oluşturur. Kurumaya başladıklarında bu yük azalır ve kabuk yavaş yavaş yükselir. Güney Tibet'in jeolojik olarak aktif bir bölge olduğunu vurgulayan araştırmacılar, Hint ve Avrasya plakalarının yaklaşık 50 milyon yıldır devam eden çarpışması nedeniyle bölgedeki fay hatlarının gerilim altında olduğunu belirtti. Bilim insanları, göllerin küçülmesiyle kabuğun kademeli olarak yükselmesinin bu faylardaki gerilimi tetikleyerek depremlere yol açabileceğini varsaydı. Araştırmacılar, bunun gerçekten de meydana geldiğini tespit ettiklerini açıkladı. Yerel jeolojiyi analiz edip kaybedilen su miktarını tahmin etmek için eski göl kıyılarını haritalayan ekip, bilgisayar modelleriyle kütle azalmasına tepki olarak kabuğun ne kadar yükseldiğini hesapladıklarını aktardı. Hesaplamalar, bu yükselmenin yakındaki fayları yeniden aktif hale getirebileceğini gösterdi. Çalışma, 17 Ocak'ta "Geophysical Research Letters" dergisinde yayımlandı.

Araştırma analizi, Nam Co Gölü'ndeki su kaybının yaklaşık 115.000 ila 30.000 yıl önceki dönemde yakındaki bir fay hattı boyunca yaklaşık 15 metrelik bir yer değiştirmeye yol açtığını öngörüyor. Nam Co'nun yaklaşık 100 kilometre güneyindeki göllerin aynı dönemde daha da fazla su kaybettiği ve fay hattında 70 metreye kadar yer değiştirme kaydedildiği aktarıldı. Bölgedeki fayların yılda ortalama 0,2 ila 1,6 milimetre arasında hareket ettiği tahmin edilmektedir. Karşılaştırma olarak Kaliforniya'daki San Andreas fayı yılda yaklaşık 20 milimetre hareket eder, ancak bu hareketlerin esas olarak derin tektonik süreçlerden kaynaklandığı vurgulandı. Yeni araştırma, yüzeydeki süreçlerin de fay hareketlerini önemli ölçüde etkileyebileceğini gösteriyor. University College London'dan Matthew Fox, "Yüzeydeki süreçlerin katı Dünya üzerinde şaşırtıcı derecede güçlü bir etkiye sahip olabileceğini" belirtti.

Ancak, Kolorado Eyalet Üniversitesi'nden Sean Gallen, göllerin çekildiği her yerde depremlerin meydana gelmeyeceğini vurguladı. Gallen, bu tür depremlerin yalnızca göllerin, tektonik hareketler nedeniyle zaten gerilim birikmiş bir kabuğun üzerinde bulunduğu yerlerde ortaya çıkabileceğini kaydetti. "Tektonik her zaman temel itici güçtür" diyen Gallen, "Su yükündeki değişikliklerin sadece birikmiş gerilimin zaman içinde nasıl salındığını etkilediğini" açıkladı. Gerilimin başka yüzey süreçleriyle de salınabileceği belirtildi. Şiddetli fırtınalar ani erozyona neden olarak kabuğun belirli kısımlarından büyük miktarda kayayı kaldırabilir ve bu kısımların yükselmesini sağlayabilir. Benzer bir etki, büyük miktarda malzemenin çıkarıldığı taş ocaklarında da görülmektedir.

Yakın jeolojik geçmişteki en önemli "gerilim boşalması" örnekleri, yaklaşık 20.000 yıl önceki son buzul maksimumuyla ilişkilendiriliyor. O dönemde Kuzey Amerika ve Avrasya'nın geniş alanları birkaç kilometre kalınlığında buz tabakalarıyla kaplıydı. Bu buz kütleleri yaklaşık 10.000 yıl önce erimiş olsa da, Dünya kabuğu bu bölgelerde hala yavaşça yükselmeye devam etmektedir. Bazı bilim insanları, bunun uzun süredir devam eden jeolojik bir bilmeceyi açıklayabileceğine inanıyor. Güçlü depremlerin çoğu tektonik plakaların sınırlarında büyük faylar boyunca meydana gelirken, bazen güçlü sarsıntılar plakaların iç kısımlarında, sınırlarından uzakta da kaydedilmektedir. Örneğin, 1811 ve 1812 yıllarında, ABD'nin orta kesimindeki Mississippi Nehri vadisini 7 veya 8 büyüklüğünde üç deprem vurmuştu. Bir hipotez, tektonik süreçler nedeniyle binlerce kilometre uzakta, Kuzey Amerika plakasının kenarlarında, o bölgedeki eski faylar boyunca gerilimin kademeli olarak biriktiğidir. Buz tabakaları eridiğinde ve kabuk yükselmeye başladığında, bu gerilimin güçlü depremler şeklinde serbest kaldığı belirtilmektedir. Fox, "İklim değişikliği tektoniğe 'neden olmasa da', kabuktaki gerilim koşullarını modüle edebilir" ifadelerini kullanarak, "Bu, gelecekteki sismik risk değerlendirmelerinde dikkate almamız gereken bir faktördür" şeklinde sözlerini tamamladı.