Amerikan Başkanı Donald Trump, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile İran arasındaki kırılgan iki haftalık ateşkesi "tam ve eksiksiz bir zafer" olarak sundu. Ancak, ateşkesin koşulları, İran'ın dünya petrolünün beşte birinin geçtiği önemli bir deniz yolu olan Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü küresel ekonomi üzerinde muazzam bir etki yaratmak için nasıl kullandığını belirtti. Ateşkesin, İran'ın bu kilit deniz geçidini yeniden açmayı kabul etmesine bağlı olması, Tahran'ın dünyanın en önemli petrol noktasındaki ve dolayısıyla küresel ekonominin önemli bölümlerindeki etkisinin zımni bir kabulü olarak kaydedildi. Brooklyn Üniversitesi enerji uzmanı Samantha Gross, İran'ın dünya ekonomisinde büyük aksaklıklara neden olmak için büyük bir askeri güce ihtiyaç duymadığını vurguladı. Yatırımcılar ve tüccarlar ateşkesi memnuniyetle karşılarken, analistler küresel petrol arzı konusundaki endişelerin ortadan kalkmadığına dikkat çekti. Ham petrol fiyatları çarşamba günü yüzde 15-20 düşüş gösterirken, Avrupa doğal gaz referans fiyatları da benzer bir seyir izledi. Capital Economics Başekonomisti Neil Shearing, ABD, İsrail ve İran arasındaki ateşkes anlaşmasının kalıcı bir savaş sonuna dönüşmeden önce aşılması gereken önemli engeller olduğunu belirtti. Shearing, piyasalar için en önemli sorunun Hürmüz Boğazı'nın statüsü olarak kaldığını aktardı. Deniz trafiğinin tamamen normale dönüp dönmeyeceği henüz belirsizliğini koruyor. Çarşamba sabahı tanker geçişine dair bazı işaretlerin ardından, İsrail'in Lübnan'a saldırmasının ardından İran'ın trafiği durdurduğu bildirildi. En azından şimdilik, İran ordusu bu geçişleri kontrol ediyor ve bu durum ona dünya enerji piyasaları üzerinde eşsiz bir güç sağlıyor. İran, altı haftadan uzun bir süredir gemilerin büyük çoğunluğuna Hürmüz Boğazı'nı kapatmıştı; bu, normalde dünya petrol ve doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin ve dünya üre ihracatının üçte birinin taşındığı bir geçiş için daha önce düşünülemez bir durumdu. Gross, enerji güvenliği analistlerinin her zaman korktuğu şeyin bu olduğunu belirtti. Dünya genelindeki ülkeler, tarihin en büyük petrol arz şokuyla karşı karşıya kaldı. Asya'da, yaklaşan yakıt kıtlığı hükümetleri drastik önlemler almaya yöneltti ve Filipinler ulusal enerji acil durumu ilan etti. Avrupa ise Ukrayna'daki savaşın neden olduğu krizden çıkarken artan elektrik fiyatlarıyla yüzleşiyor. Petrol zengini ABD'de bile benzin fiyatları yükseliş kaydetti. Oxford Economics danışmanlık firmasının baş jeopolitik stratejisti Dan Alamariu, CNN'e yaptığı açıklamada, İran'ın boğaz üzerindeki etkisinin "ateşkesi güvence altına almak için yeterli olduğunu" ve daha da önemlisi, zayıflamış ancak hala var olan bir rejimle gerçekleştiğini aktardı. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı bir "ekonomik savaş" aracı haline getirdiği vurgulandı. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol, İran'a iki temel avantaj sağladığı kaydedildi. Washington'ın, küresel kıtlığı hafifletmek amacıyla deniz yoluyla taşınan yaklaşık 140 milyon varil İran petrolüne uyguladığı yaptırımları geçici olarak kaldırdığı belirtildi. Kpler veri ve analiz firması analisti Homayoun Falakshahi'nin verilerine göre, İran'ın petrol ihracatı mart ayına kadar günlük ortalama yaklaşık 1,85 milyon varil olarak gerçekleşti; bu, aralık ve şubat ayları arasındaki ortalamanın yaklaşık 100.000 varil üzerine çıktı. İran, normal koşullarda Brent petrolüne göre varil başına yaklaşık 10 dolarlık indirimle satılan petrol ihracatından daha fazla gelir elde ediyor. Falakshahi, İran petrolünün çoğunu genellikle Çin'in satın aldığı bazı yakın zamandaki satışlarda, Brent'ten varil başına yaklaşık 3 dolar daha pahalıya satıldığını bildirdi. Hindistan'da ise bu primin bazı durumlarda 7 dolara ulaştığını, her iki ülkedeki tüccar ve rafinerilere atıfta bulunarak ekledi. Falakshahi, CNN'e yaptığı açıklamada, "Daha fazla sayıda müşteri ve Orta Doğu'dan gelen rekabetçi petrol eksikliği, İran petrolünün fiyatını yükseltti" sözlerine yer verdi. Tahran'ın ise yeni ekonomik gücünü, savaş sona erdikten sonra da boğaza erişim üzerinde etki sahibi olarak kullanmaya devam etmek istediği belirtildi. Bu, ABD ile yapılan müzakerelerin temelini oluşturan İran'ın 10 maddelik planında da yer alıyor. Corpay Currency Research baş piyasa stratejisti Karl Shamota, salı günü yaptığı açıklamada, "İran'ın iktidardaki rejiminin siyasi kontrolünü (muhtemelen) sağlamlaştırdığını ve dünya petrol ve gaz piyasalarını dize getirme yeteneğini gösterdiğini" dile getirdi. Trump ise İran'ın önerilerini "müzakereler için uygulanabilir bir temel" olarak nitelendirdi. Birçok analist, önemli uyarılarla birlikte, boğazdan geçen gemiler için kalıcı bir ücretlendirme sistemi olasılığını görüyor. Kpler analistleri çarşamba günü yaptıkları açıklamada, "Ateşkes, Hürmüz Boğazı'nı bir baskı noktası ve müzakere mekanizması olarak daha da pekiştirdi" sözlerine yer verdi. Örneğin, Kpler, boğazın bir kısmının toprak sularında bulunduğu Umman'ın "tarafsız, yaptırım uygulanmayan bir aracı" olarak hareket edebileceğini, ödemeleri alıp daha sonra kararlaştırılan kısmı İran'a iletebileceğini öne sürdü. Hürmüz Boğazı'na ücretli erişimin resmileştirilmesi, İran'ın bir diğer temel talebi olan çatışmanın neden olduğu zararın ekonomik tazminatını potansiyel olarak karşılayabileceği belirtildi. Tahran'ın son haftalarda boğazdan geçen gemilerden zaten ücret almaya başladığı ve denizcilik istihbarat firması Lloyd's List'e göre en az bir geminin bunun için 2 milyon dolar ödediği bildirildi. Çarşamba günü yarı resmi İran haber ajansı Tasnim, İran ve Umman'ın geçiş ücreti almayı planladığını aktardı. Ticari denizcilik şirketleri ve sigortacıların geçiş ücretlerini "siyasi karar vericilerden daha hızlı" kabul etmesinin beklendiği Kpler tarafından belirtildi. Kpler, "Basra Körfezi'nin ihracat kapasitesinin büyük bir kısmı için önemli bir alternatif rota bulunmuyor" diyerek sözlerini tamamladı.