Novi Beograd'ın Blok 63 semtindeki Jurija Gagarina Caddesi'nde sabahın erken saatlerinde bir şofbenin patlamasıyla yangın çıktı. Yangında dairenin sahibi hafif yaralandı ve küçük çapta maddi hasar oluştu.
Olay, her gün kullandığımız banyo cihazlarının güvenliği tartışmasını yeniden gündeme getirdi. Uzmanlara göre her şofbende üç koruma sistemi bulunuyor ve patlama ancak bu sistemlerin tümü devre dışı kaldığında meydana geliyor.
Elektroteknik ve bilgisayar mühendisi, Valjevo Teknik Okulu'nda uygulamalı ders öğretmeni Predrag Vićić yaptığı açıklamada arızanın bu sistemlerden birinin devre dışı kalmasıyla ortaya çıktığını belirtti. Vićić'e göre şofben, aşırı hızlı ısınma sonucu kazan içindeki suyun kaynamasıyla zaten basınç altındayken daha da yüksek basınca maruz kalıyor. Patlama ise ancak her iki termostat ve termostatlar devre dışı kaldıktan sonra fazla basıncı ve suyu dışarı atması gereken valf dahil tüm koruma sistemlerinin arızalanması halinde gerçekleşiyor. Vićić, bu tür patlamaların özellikle şofbenin uzun süre arızalı kalması ve sistemlerden birinin çalışmaması durumunda yaşandığını vurguladı.
Daha önceki benzer arızalarda, yeni konutlarda giderek daha sık kurulan şofbenler sorumlu tutulmuştu. 15, 18 veya 21 kilovat gibi yüksek güce sahip ve musluk açıldığında anında sıcak su sağlayan bu cihazların çok fazla elektrik çektiği, binanın elektrik tesisatının bunu kaldıramayarak yangına ve olası şofben patlamasına yol açtığı sık sık dile getiriliyor.
Ancak Vićić, "mevzuata ve tekniğe uyulduğu sürece" bu durumda da arıza yaşanmayacağını söyledi. Vićić'e göre binanın projesini hazırlayan mühendis, her konut biriminin kilovat cinsinden kurulu gücünü belirtmek zorunda. Bu proje daha sonra Elektrik Dağıtım Şirketi'nin onayına sunuluyor; onaylanması halinde trafo merkezinden binaya öngörülen kurulu gücü destekleyen kablo çekiliyor. Projenin onaylanmaması halinde ise daha küçük kesitli kablo ve daha küçük sigortaların kullanılması isteniyor ve ani ısıtıcılı şofben kurulumuna izin verilmiyor. Vićić, binalardaki elektrik tesisatında arıza yaşanmaması için sistemin bu şekilde işlemesi gerektiğini belirtti.
Uzmanlar her hanenin şofbenini düzenli olarak kontrol etmesi gerektiği uyarısında bulunuyor; valf ve şalterlerin durumundan suyun ısıtılma biçimine kadar her ayrıntının gözden geçirilmesi öneriliyor.
Vićić, banyolarımızda en sık kullanılan büyük şofbenlerde özellikle emniyet valfine dikkat edilmesi gerektiğini, zaman zaman açılıp suyun boşaltılmasının önem taşıdığını anlattı. Zamanla kireç ve pas oluştuğunu, bunun da elektrikli koruma sistemlerinin arızalanması halinde valfin devreye girememesine yol açacağını belirten Vićić, ayrıca fazla kirecin daha yüksek elektrik tüketimi, daha uzun ısınma süresi ve daha kısa ömürlü rezistans anlamına geldiğini, çünkü rezistansın bu durumda taşı değil kireci ısıttığını söyledi.
Şofben kaynaklı kazalar çoğunlukla cihazın kendisindeki arıza nedeniyle tek tek yaşanıyor; ancak binanın elektrik tesisatında daha geniş çaplı bir arıza kaydı da bulunuyor.
13-14 Mart 2024 gecesi Čačak'taki Čačanski partizanski odred Caddesi'nde bir binada çıkan yangın önce zemin kattaki elektrik sayaçlarını sardı. Ardından üst katlardaki birden fazla dairede şofbenler peş peşe patladı. Bina sakinleri tahliye edildi, üç kişi tıbbi yardım istedi.
Tüm elektrikçilerin ortak vurgusu ise bir efsane ya da doğrulanmamış bir teori değil: şofben duş almadan önce kapatılmalı.
Elektrikçilere göre topraklaması kötü olan bir şofben banyo sırasında açıkken elektrik çarpması riski bulunuyor. Ayrıca rezistansın yanması mümkün ve bu durumda kazanda pratikte yalnızca suyu ısıtan tel kalıyor. Eski tesisatlarda şalter sık sık atmadığı için tek iletken, o anda küvetin içinde bulunan kişi oluyor. Elektrikçiler bunun çoğunlukla ölümle sonuçlanan bir elektrik çarpması anlamına geldiğini belirtiyor.
Elektrikçiler şofbenin sürekli çalışmaması, yalnızca ihtiyaç halinde açılması gerektiğini de hatırlatıyor. Kapalıyken şofbenin öldüremeyeceğini, çünkü o zaman rezistansa elektrik gelmediğini ve patlama riski bulunmadığını ifade ediyorlar.
