Novi Sad'da, 42 yıl önce el yapımı mum işine başlayan ve mum şeklinde dükkanı şehrin sembolü haline gelen işletme sahibi Jagoda, sadık çalışanını emekliliğe uğurlamak için büyük bir kararlılıkla ayakta duruyor. Yaklaşık yarım asır sonra, bu sıra dışı Novi Sad sakini, sabırla inşa ettiği şeyin çok yakında gözlerinin önünde yıkılmak zorunda kalacağını bildirdi. Jagoda, işçisini emekliliğe uğurlama kararlılığıyla "Batarsak şanlı olsun!" ifadelerini kullandı. Bu aile işletmesinin hikayesi kırk yılı aşkın bir süre önce başladı. Tam 42 yıl önce Jagoda işsiz kalmış ve eski Yugoslavya'da mum üreticilerine fitil tedarik eden babası ona mum yapmaya başlamalarını önermişti. Dönemin yetkililerinden izin alarak mum şeklinde özel bir dükkan tasarladıklarını kaydetti. İlk başlarda son derece zorlu koşulların olduğunu ve büyük yatırımlar gerektirdiğini belirtti. Jagoda, tüm kazançlarını işe yatırdıklarını ve evde bu iş dışında hiçbir şey yapılamadığını hatırlatarak, her şeyden fedakarlık ettiklerini aktardı. Mum yapmak kolay bir zanaat değildir ve dükkan koşulları genellikle dayanıklılık sınırlarını zorlamaktadır. Yazın dükkan fırına dönerken, kışın ise don ile mücadele ettiklerini vurguladı. Jagoda, geçen yıl bir köşede 70 derece sıcaklık olduğunu, klimanın dahi soğutamadığını belirterek, güneşin işlerini eritmemesi için dışarıdan koruma koymak zorunda kaldıklarını söyledi. Öte yandan kışın ise mumlardaki verniğin donma nedeniyle çatlamaması için sürekli ısıtma yapmak zorunda olduklarını açıkladı. Ancak, her şeye rağmen şikayet etmediklerini, mumların "gerektiği gibi" kalması için daima uyum sağlamaya çalıştıklarını dile getirdi. İşletmeye en büyük darbeyi koronavirüs pandemisi vurdu. Pandemiden bu yana işlerin dramatik bir şekilde durduğunu, bugünlerde dükkana kimsenin girmediği veya günde sadece on kadar müşteriye hizmet verdikleri günler yaşadıklarını, bunun finansal olarak neredeyse imkansız olduğunu kaydetti. Müşteri alışkanlıklarının geri dönülemez bir şekilde değiştiğini vurgulayan işletme sahibi, "İnsanlar değişti. İnsanların artık içlerinde romantizm yok, oysa mumlar romantizm içindir," ifadelerini kullanarak üzüntüsünü dile getirdi. Yerel ve yabancı müşteriler arasındaki belirgin farka da değindi. Yabancıların el işçiliğini takdir ettiğini, fiyat sormadığını ve sabırlı olduğunu aktarırken, yerli müşterilerin genellikle kusur aradığını ve her şeyin ucuz olmasını istediğini belirtti. Jagoda, "Yabancılar yine de bizim için daha kolay müşteriler. Onlarla hiç sorun yaşamıyoruz... Gelirler, alırlar, bakmazlar... el işi olduğunu bilirler," sözleriyle yabancı müşterilerin yaklaşımını açıkladı ve her mumun makine ürünü olmadığını, "yedi sekiz kez elden geçtiğini" vurguladı. Bu hikayeyi acımasız çağdaş iş dünyası rutininden ayıran şeyin, işletme sahibi ile çalışanı arasındaki inanılmaz ilişki olduğunu belirtti. Branka'nın 1999'da dükkana geldiğini ve kendisinin de dediği gibi: "Geldiğim gibi kaldım," sözleriyle durumlarını aktardı. On yıllar boyunca sadece iş arkadaşı olmaktan çok daha fazlası haline geldiklerini, eski bir zanaatı unutulmaktan kurtaran bir aile olduklarını kaydetti. Karın tek ölçüt olduğu bir zamanda, Jagoda'nın dükkanı finanse etmek için kendi emekli maaşını kullandığı ve Branka emekliliğe hak kazanana kadar işin en azından minimal düzeyde devam etmesi için vardiyaları kısalttığı belirtildi. Jagoda'nın çalışanlarına karşı her zaman saygılı ve insancıl bir yaklaşım sergilediğini aktardı. Jagoda, "Bu bir şeref meselesidir. Hastaysan yat, iyileş ve sonra gel," sözleriyle, çalışanlarından hiçbir zaman sağlık raporu istemediğini, çünkü onun için önce insanın sağlıklı olmasının geldiğini vurguladı. İş eksikliği ve zorlu mali durum nedeniyle, Novi Sad'daki mum kioskunun kapanması kesinleşti. Özellikle acı veren gerçek ise, kiosk'un sonraki sokak çalışmaları nedeniyle betona sabitlendiği için muhtemelen taşınamayacağı ve yıkılmak zorunda kalacağıdır. İşletme sahibi, "Sadece yıkabilirim, parçalayabilirim ve çöp olarak götürebilirim," diyerek ekledi: "Tamam, kalbimizi sıkacağız ve böyle olması gerektiğini söyleyeceğiz, hepsi bu. Hepimiz diğer dünyaya boş ellerle gidiyoruz, değil mi?" ifadelerini kullandı. Yine de, on yıllarca süren özverili çalışmanın, kahkahaların, müşterilerle ilgilenme çabasının ve hatta renkleri karıştırma ile sanatsal vizyonlar konusundaki yaratıcı kız kardeş kavgalarının tanığı olan bu küçük ve sıcak mekandan başları dik ayrılacaklarını belirtti. Jagoda, duygusal bir şekilde "Güzel anılarla yaşayacağız, her şeyi hatırlayacağız," diyerek, her şey bittiğinde bile sadık çalışanıyla dostluğunu ve iş birliğini bitirmeyi planlamadığını açıkça vurguladı. Eğer yolunuz Novi Sad'a düşerse, bu küçük romantizm, el işçiliği ve saf insanlık vahasında durun ve bir bakın. Belki de bu, gözlerimizin önünde yavaşça kaybolan bir dönemin parçası olma son şansınızdır.