Henüz erken aşamalarda olan bu fikirler, "kolaylaştırılmış genişleme" konsepti ve onun siyasi ile kurumsal sonuçları üzerine endişeleri artırdı. Financial Times’a göre, bu konuya ilişkin yedi yüksek düzeyde Avrupa yetkilisiyle yapılan görüşmelere dayanmaktadır.

Ukrayna, Şubat 2022'de başlayan Rus işgalinin hemen ardından adaylık statüsünü elde etmiş olup AB üyeliğini, savaş sonrası geleceğinin temel bir parçası ve pro-İngiliz yöneliminin nihai onayı olarak görmekte. 20 maddeden oluşan bir barış planında, Kiev'in 2027'de AB'ye girmesi ihtimali öne çıkarılmakta. Ancak Birlik yetkilileri, Ukrayna'nın üyelik kriterlerini karşılayabilmesi için muhtemelen bir on yıl düzeyinde reform yapması gerektiğini değerlendiriyor.

Avrupa Komisyonu, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’nin, AB üyeliğini olumlu ve tarihi bir savaş sonucu olarak sunabilmesi koşulunda, barış anlaşması kapsamında bazı zorlayıcı unsurları kabul edebileceğini belirtiyor. "Kolaylaştırılmış" üyelik planı çerçevesinde, Ukrayna, AB’nin kısıtlı karar verme yetkisine sahip bir üyesi haline gelecek. İlk aşamada, Avrupa liderleri ve bakanlar kurulu toplantılarında tam oy hakkına sahip olmayacak. Birlik’in tek pazarına, tarımsal sübvansiyonlarına ve iç kalkınma fonlarına erişim ise aşamalı olarak ve ek kriterlerin karşılanmasına bağlı olacak.

Bu model, 1993 yılında kararlaştırılan kurallardan önemli bir sapma teşkil etmekte. O tarihte, aday ülkelerin, tam üyelik için birçok AB düzenlemesini önceden karşılamaları gerektiği kabul edilmişti. Bazı diplomatlardan bazı değişikliklerin zorunlu olduğu yönünde görüşler gelirken, diğerleri ciddi riskleri işaret etmekte. AB'ye yakın bir diplomat, "Sıradışı zamanlar, sıradışı önlemler gerektirir... Genişlemeyi baltalamıyoruz, genişleme konseptini geliştiriyoruz" dedi.

Ancak birçok diplomattan, bu yaklaşımın Birlik'in istikrarını zayıflatabileceği, üyeliğin değerini azaltabileceği ve yıllardır bekleyen diğer ülkelerde huzursuzluk yaratabileceği yönünde endişeler dile getiriliyor. Bir AB diplomatı, "Bu, Putin ve Trump'ın kurduğu bir tuzak ve biz buna düşüyoruz" uyarısında bulundu.

Eurasia Group Avrupa Direktörü Mujtaba Rahman, "AB tekrar çekiç ile örs arasında, Ukrayna'nın üyeliğini hızlandırmaktan başka seçenek yok; ama bu, Brüksel'de kimsenin tam olarak anlamadığı politik ve stratejik riskler açacak" değerlendirmesinde bulundu.

AB içindeki bölünmeler de durumu karmaşıklaştırmakta. Macaristan, Ukrayna'nın mevcut üyelik sürecinde ilerlemesini engelleyerek, her bir tarama ve kapanış için gerekli olan oy birliğini sağlamayı reddetmekte. AB ve Ukrayna yetkilileri, ABD'nin barış görüşmelerindeki daha aktif rolünün Budapeşte üzerindeki baskıyı artırabileceğini düşünmekte.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, yakın zamanda Ukrayna'nın kabulünü barış müzakereleri ile doğrudan ilişkilendirerek, "Üyelik, Ukrayna için bir güvenlik garantisi ve gelecekteki büyüme ile refahın en önemli itici gücüdür" dedi. Ancak mevcut birçok üye ülke, AB'nin mevcut kurallarını bozan veya iki aşamalı üyeliği öngören her türlü çözüme güçlü bir şekilde karşı çıkmakta.

Bir Avrupa diplomatı, "Daha önceden belirlenmiş bir bitiş tarihi olan meritokratik bir süreç olamaz" uyarısında bulundu. Diğeri ise, "Üye ülkelerin buna rıza göstermeyeceklerini açıkça belirten bir yaklaşım olursa, bu, Brüksel ile ulusal hükümetler arasındaki açıyı daha da derinleştirecektir" kaydını düştü.

Yetkililer, genişleme kurallarındaki herhangi bir değişikliğin diğer adaylar ve AB ortakları üzerindeki etkilerini de göz önünde bulundurmakta. Karadağ ve Arnavutluk, müzakerelerde en ileri giden ülkeler olarak, sunulacak olan ödülün giderek daha az değerli olabileceğini düşünebilirler. Aynı modelin, yıllardır süreçte duraklama yaşayan Bosna-Hersek veya Türkiye gibi ülkelere önerilip önerilmeyeceği de belirsizliğini koruyor.

Benzer bir sistemin, zaten oy hakkı olmadan tek pazar içinde yer alan Norveç gibi Avrupa Ekonomik Alanı ülkeleri üzerindeki etkisi ve Birleşik Krallık gibi yakın ortaklar açısından nasıl bir yansıma yapacağı da belirsiz. "Böyle bir durumda çok büyük ve zor sorular ortaya çıkıyor. Çok fazla öngörülemeyen sonuç mümkündür" yorumunu yaptı üçüncü yüksek düzeyli AB diplomatı.