Sırbistan'da akciğer kanseri teşhisinin hızlandığı ancak hastaların tedaviye başlamak için bir aydan fazla beklediği bildirildi. Tedavideki en büyük darboğazların organizasyonda, özellikle de biyobelirteç analizinde ve tedavi onay sürecinde yaşandığı belirtildi. Sırbistan'da akciğer kanseri teşhisinin, özellikle bilgisayarlı tomografi cihazları ve bronkoskopların temini sayesinde eskisinden çok daha hızlı olduğu kaydedildi. Ancak hastaların tedaviye başlamak için ortalama 40 gün beklediği ve bu süre zarfında hastalığın ilerleyebileceği açıklandı. Bu durum, Akciğer Kanseriyle Mücadele Hasta Derneği "Punim plućima" tarafından akciğer kanseri hastalarını günlük olarak tedavi eden doktorlar arasında yapılan bir araştırmanın sonuçlarıyla vurgulandı. Doktorların verdiği yanıtlara göre, en büyük gecikmeler iki temel aşamada ortaya çıkmaktadır: Hastanın tedavi gördüğü kurumdaki doktorlardan oluşan konseyin tedavi önerisi sunduğu, araştırmanın ise RFZO komisyonunun kararlarını neredeyse büyük çoğunlukla onayladığını gösterdiği aktarıldı. Ancak hastaların bu idari doğrulama için ek iki ila üç hafta beklediği, oysa konsey kararlarının zaten kaliteli ve güvenilir olduğu belirtildi. Sırbistan'daki doktorların akciğer kanseri tedavisinde karşılaştığı zorluklar, hastanın teşhisinden konsey kararına ve RFZO onayına, oradan da tedavi başlangıcına kadar olan sürecin hızlanıp hızlanmadığı, Sırbistan'da akciğer kanseri hastaları için mevcut modern tedavi seçeneklerinin neler olduğu gibi sorular, Sırbistan'daki yedi referans kurumdan 40 doktor tarafından yanıtlandı. Ankete katılan doktorların, başta akciğer kanseri hastalarının tedavisi hakkında her gün karar veren onkoloji konseyleri üyeleri olduğu kaydedildi. Katılımcıların yüzde 90'ından fazlasının pulmonolog ve onkologlardan oluştuğu, en büyük sayının ise ülkedeki hastaların yaklaşık yarısının tedavi edildiği Sırbistan Üniversite Klinik Merkezi'nden (UKCS) geldiği aktarıldı. Sağlık Bakan Yardımcısı Profesör Doktor Nebojša Tasić, "Bu anketin sonuçları son derece önemli çünkü uzmanların görüşlerini net bir şekilde yansıtıyor ve sistemdeki temel zorluklara işaret ediyor. Bir yandan, devletin daha önceki dönemde modern teşhis ekipmanlarına ve sağlık çalışanlarının eğitimine önemli ölçüde yatırım yaptığı ve bu sayede bugün yüksek düzeyde kapasitelere sahip olduğumuz görülüyor," açıklamasını yaptı. Profesör Doktor Tasić, ana zorluk olarak organizasyonun öne çıktığını, özellikle de teşhisten tedavinin başlangıcına kadar geçen süreyle ilgili kısmın bu bağlamda önemli olduğunu vurguladı. Profesör Doktor Tasić, "Spesifik olarak, konsey ve RFZO düzeyinde çifte karar alma sorunu tespit edildi ve bu durum hastalara değerli zaman kaybettiriyor. Ayrıca, mevcut kapasitelerin daha iyi kullanılması ve daha fazla merkezin dahil edilmesi yoluyla patohistolojik ve mikrobiyolojik analizlerin daha da hızlandırılabileceği bir alan bulunmaktadır. Sağlık Bakanlığı'nın uzman organlarının katılımıyla tam da bu konuda çalışacağız, amacımız hastalara daha hızlı ve etkili sağlık hizmeti sağlamaktır, çünkü zaman ve iyi organizasyon bu hastalıkların tedavisinde kritik öneme sahiptir," sözlerine yer verdi. Birkaç yıl öncesine kıyasla, akciğer kanseri teşhisinde önemli bir ilerleme kaydedildiği belirtildi. Sırbistan Üniversite Klinik Merkezi Pulmonoloji Kliniği Direktörü Doktor Mihailo Stjepanović, "Önceleri bilgisayarlı tomografi ve bronkoskopi randevuları ile uygulamalarında büyük gecikmeler yaşanıyordu, ancak bugün ek cihaz alımları ve iş organizasyonunun iyileştirilmesi sayesinde bu süreç önemli ölçüde hızlandı. Yine de, tedavi sürecinin diğer aşamalarında zaman kaybı devam ediyor. Konsey tedavi kararını verdikten sonra, RFZO komisyonunun bu kararı doğrulaması gerektiği için süreç daha da uzuyor," açıklamasını yaptı. Doktor Stjepanović, "Komisyon ayda iki kez toplanıyor, her bir vakayı ayrı ayrı inceliyor ve ardından kararları sağlık kurumlarına gönderiyor; bu da ortalama ek 15 ila 20 gün sürüyor. Doktorların yüzde 97'sinin belirttiği özellikle önemli bir veri, RFZO komisyonunun konsey kararlarını neredeyse hiçbir zaman değiştirmediğidir. Çoğu durumda kararlar onaylanırken, küçük bir yüzdeyle ek belge talebinde bulunuluyor; bu da konseylerin doğru bir şekilde ve RFZO tarafından belirlenen endikasyonlara uygun olarak çalıştığını gösteriyor," ifadelerini aktardı. Bu durum, çoğu hastanın tedaviye ilişkin nihai kararı etkilemeyen idari bir prosedür nedeniyle ek iki ila üç hafta beklediği anlamına gelmektedir. Gecikmelerin bir diğer önemli nedeni, tümör tipini doğru bir şekilde belirlemek ve uygun tedaviyi seçmek için kritik olan PD-L1 durumu belirlemesi dahil olmak üzere patohistolojik (immünolojik ve moleküler analizler) sonuçlarıdır. Bu sonuçlar için ortalama bekleme süresi yaklaşık 20 gündür. Pratikte bu, hastaların teşhisten tedaviye başlayana kadar çoğunlukla yaklaşık 40 gün beklediği, daha karmaşık vakalarda ise bekleme süresinin iki aya kadar uzayabildiği anlamına gelmektedir. Akciğer Hastaları Derneği "Punim plućima" temsilcisi Olja Ćorović, "Doktorlar, anket aracılığıyla bize şu anda en uzun bekleme süresinin, tedavi kararı alınması için vazgeçilmez olan PD-L1 testleri ve moleküler teşhis sonuçları için olduğunu belirtti. Sistemin bu kısmının organizasyonu 2020'den beri değişmediği için testler hala sadece Belgrad ve Sremska Kamenica'da yapılmaktadır, oysa KC Kragujevac ve KC Niš'te diğer malignite tipleri için PD-L1 ve moleküler teşhis yapan laboratuvarlar bulunmaktadır," açıklamasını kaydetti. Ćorović, Sırbistan'ın güney ve batısındaki akciğer kanseri hastaları için bunun, örneklerin taşınması için ek zaman, sonuçlar için daha uzun bekleme ve tedavi başlangıcının ertelenmesi anlamına geldiğini vurguladı. Ćorović, "Doktorlar çözümün basit olduğunu, yani sadece KC Niš ve KC Kragujevac'taki mevcut kapasitelerin akciğer kanseri teşhisi için tanınması gerektiğini belirtiyorlar. Bu sayede bekleme süresi önemli ölçüde kısalacak ve Belgrad'daki sistem üzerindeki yük hafifleyecektir. Bu çözüm ek kaynak gerektirmemekte, daha iyi organizasyon ve mevcut laboratuvarların tanınmasını gerektirmektedir," ifadelerine yer verdi. Tedaviye gelince, yaklaşık yedi yıl önce modern terapilerin kullanıma sunulmasının Sırbistan'daki akciğer kanseri tedavisini önemli ölçüde iyileştirdiği, hastaların daha kaliteli ve uzun yaşamasına olanak sağladığı belirtildi. Ćorović, "Bugün bu tedaviler dünya standardını temsil etmektedir. Ancak, Sırbistan'da modern tedaviye erişim hala tüm akciğer kanseri hastaları için eşit değildir. Bu durum özellikle skuamöz ve küçük hücreli akciğer kanseri hastaları, hem sık görülen hem de nadir genetik mutasyonlara sahip metastatik küçük hücreli dışı akciğer kanseri hastaları ve üçüncü evre küçük hücreli dışı akciğer kanseri hastaları için geçerlidir. Ne yazık ki bu hastalar hala kemoterapi ile tedavi edilmektedir," açıklamasını yaptı. Sırbistan "Dr Milan Jovanović Batut" Halk Sağlığı Enstitüsü'nün 2024 raporuna göre, akciğer kanserinin malign hastalıklar nedeniyle ölümlerin önde gelen nedeni olduğu, yıllık yaklaşık 7.000 yeni vaka ve 5.000 ölümle sonuçlandığı belirtildi. Endişe verici olanın ise, iki yıl öncesinden itibaren akciğer kanserinin kadınlarda da önde gelen ölüm nedeni haline gelmesi ve bu nedenle zamanında tedaviye erişimin kritik önem taşıdığı vurgulandı. KBC "Bežanijska kosa" Medikal Onkoloji Bölüm Başkanı ve Medikal Onkolog Doçent Doktor Zoran Andrić, "Bu nedenle, immünoterapilerin ve diğer yenilikçi tedavilerin modern akciğer kanseri tedavisindeki rolü anahtar niteliktedir. Bugün, metastatik akciğer kanseri tedavisinde standart bir seçenek olarak hastaların daha uzun sağ kalımına ve daha iyi yaşam kalitesine olanak tanımaktadırlar. Ancak, Sırbistan'da bunlar, birinci basamak tedavide sadece belirli hastalara sunulmaktadır," açıklamasını yaptı. Biyobelirteçlere ve diğer klinik kriterlere bağlı olarak, fayda sağlayabilecek hastaların yaklaşık yüzde 50'sinin modern tedavileri aldığı tahmin edildi. Doçent Doktor Andrić, "En son çalışmalar, immünoterapinin hastalığın daha önceki evrelerinde de önemli bir etki yarattığını, özellikle ameliyat öncesi (neoadjuvan) veya ameliyat sonrası (adjuvan) uygulandığında nüks riskini azaltabileceğini ve kemoterapi ile birleştirilebileceğini gösteriyor. Hastalara korunmuş günlük işlevsellikle daha uzun ve kaliteli bir yaşam sağlamak için nadir ve yaygın küçük hücreli dışı akciğer kanseri mutasyonlarına yönelik yenilikçi tedavilerin de uygulanması gerektiğini belirtmek önemlidir," ifadelerini aktardı.