Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, Hindistan'ın Yeni Delhi kentinde düzenlenen Yapay Zeka Zirvesi'ne katılımıyla birlikte bir dizi ekonomik anlaşma ve gelecek vadeden projeler hakkında açıklamalar yaptı. Ziyaret sırasında ülkesinde Novi Sad ve Belgrad'da yaşanan protesto ve şiddet olayları gündemdeyken, Vučić'in Hindistan'dan yaptığı bu açıklamalar, milyonlarca avroluk iş birliği potansiyeli ve Sırbistan'ın geleceği için yeni fırsatlar vaat ettiğini belirtti.

Vučić, Yeni Delhi'deki zirvede, Sırbistan'a yıl sonuna kadar üçüncü bir süper bilgisayarın geleceğini ancak bunun Hindistan'dan değil, Fransa'dan temin edileceğini kaydetti. Sırbistan'ın yapay zeka alanındaki kapasitesini vurgulayan Cumhurbaşkanı, "Teknik fakültelerden profesörlerle birlikte çalışan 80 şirketimiz var ve süper bilgisayarların tüm bilgisini kullanıyorlar. Bununla da kalmayacak, birkaç ay içinde manyetik rezonans sonuçlarını 14 veya 21 gün yerine 14 dakikada alma imkanınız olacak," diye açıkladı. Hindistan'daki Yapay Zeka Zirvesi'nde Sırbistan'ın stant sahibi olan 12 ülkeden biri olduğunu belirten Vučić, standa yoğun ilgi gösterildiğini aktardı. Ayrıca, The Indian Express gazetesinde yayımlanan makalesiyle Sırbistan'ın bu büyük pazarda görünürlüğünü artırdığını ifade etti. Ziyaretten iş anlaşmaları, start-up'lar, en son teknolojiler, "yetenekli Hintlilerin" Sırbistan'a gelerek egemen yapay zeka modeli geliştirmesi ve Sırp firmalarının Hindistan pazarına girmesi gibi çok sayıda olumlu haber ve vaat geldiği kaydedildi. Yeni Delhi'de yapılan görüşmelerin kesin sonuçlarından biri olarak Hindistan'ın EXPO 2027'ye katılacağı ve Sırbistan savunma sanayisinin bu ülkeye mühimmat ihraç edebileceği öne sürüldü. Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, "Bugünün dünyasında nereye mühimmat ihraç etsek birileri kızıyor, Hindistan'a ihraç edersek kimse kızmaz," ifadesini kullandı.

Ancak, söz konusu vaatlerin ne kadarının gerçekleşeceği ve ortalama bir Sırbistan vatandaşının bunlardan ne kadar fayda sağlayacağı konusunda soru işaretleri bulunuyor. Yapay zeka ve süper bilgisayarlar kulağa harika gelse de, başkentte on yıllardır kanalizasyon bekleyen mahallelerin olduğu veya yoğun kar yağışında günlerce elektriksiz kalan yerleşim yerlerinin bulunduğu bir ülkede bu vaatlerin gerçekçiliği sorgulanıyor. Bu durum, Cumhurbaşkanı Vučić'in seçmenlerine bir kez daha güzel vaatler sunması olarak yorumlanıyor. Ziyaretin kesin görünen iki sonucundan biri olan Hindistan'ın EXPO 2027'ye katılımı ve Sırbistan savunma sanayisinin Hindistan'a mühimmat ihraç etme potansiyeli, dış politika analisti Boško Jakšić tarafından değerlendirildi. Nova.rs'ye konuşan dış politika analisti Boško Jakšić, Hindistan'ın Rusya ve Çin arasında ortaya çıkan ve ABD Başkanı Donald Trump'ın dikkatini çeken büyük bir yedek pazar haline geldiğini belirtti. Avrupa Birliği'nin de yakın zamanda Hindistan ile 20 yılı aşkın süredir müzakere edilen tarihi bir serbest ticaret anlaşması imzaladığını hatırlattı. Jakšić, "Vučić'in Hindistan ile mühimmat ihracatı konusunda anlaşmalar yapması çok iyi olur. İkinci konu ise, Ukrayna'ya mühimmat satışı nedeniyle içinde bulunduğu rahatsız edici durumdan kurtulmak için Sırp mühimmatına pazar aramasıdır. Bu, Amerikalıların çeşitli yollarla baskı yapması nedeniyle zorunlu bir hamle, ancak yasal bir pazar bulursa bu tamamen uygun olur," diye vurguladı. Jakšić, Hindistan pazarının şu anda dünyanın en büyüğü olduğunu ve Çin pazarını bile geçtiğini, dolayısıyla orada yapılan anlaşmaların iyi bir haber olduğunu kaydetti. Ancak, "Böylesine büyük bir güçle yapılan anlaşmalar önemli, ancak bunların Sırbistan'a mı yoksa sadece Vučić'in iktidardaki yarı-elitine mi fayda sağladığı başka bir sorudur," diye ekledi.

Nova.rs'nin de belirttiği gibi, böylesine önemli bir dünya ekonomisiyle iş yapmak olağanüstü bir durumdur, ancak hangi işler olduğu ve kimlerin bundan faydalandığı sorusu önemini koruyor. Savunma sanayii, Sırbistan ekonomisinde her zaman önemli bir rol oynamış ve ihracatı "Balkanların ekonomik kaplanı"nın iş sonuçlarını etkilemiştir. Ancak yıllardır bilindiği üzere, Nova.rs ve bölgedeki birçok araştırma portalının yazdığı gibi, devlet savunma sanayii fabrikalarının ihracatında, bu kazançlı işlerden "büyük payı" alan özel firmalar yer alıyor. Kural olarak, bunlar iktidardaki İlerleme Partisi rejimiyle bağlantılı firmalardır. Sırp İlerleme Partisi'nin ilk finansörlerinden biri olan ve şirketleri devlet savunma sanayii ihracatında düzenli aracı olan Slobodan Tešić, ülkenin en tanınmış silah tüccarlarından biridir. Hiçbir zaman net bir sonuca ulaşamayan ünlü "Krušik" davası, dönemin İçişleri Bakanı Nebojša Stefanović'e yakın özel bir firmanın, devlet fabrikasından silahları bazen fabrika fiyatının bile altında alıp yurt dışı pazarında kat kat fazlasına nasıl yeniden sattığını ortaya koymuştur. Tüm bunlar, Sırbistan'ın Hindistan'a mühimmat ihracatından ne kadar ve ne tür bir fayda sağlayacağı sorusunu sormak için yeterlidir. Vučić'in Yeni Delhi'de kararlaştırdığı diğer önemli konu olan Hindistan'ın EXPO'ya katılımı konusunda ise kamuoyunda büyük bir ikilem görünmüyor. Boško Jakšić de Hindistan Başbakanı Narendra Modi'nin EXPO 2027'ye katılacağını teyit etmesinin, iktidardaki İlerleme Partisi rejiminin bu gözde projesi için son derece önemli olduğunu belirtiyor. Jakšić, "Hepimiz EXPO'nun büyük bir para aklama makinesi olduğunu ve Aleksandar Vučić'in EXPO düzenlenene kadar hiçbir şekilde iktidardan inmeyeceğini biliyoruz. Bu serginin onun için ne kadar önemli olduğunu ve bu nedenle Hindistan gibi bir gücün bu etkinlikte yer almasının onun için çok önemli olduğunu biliyoruz," diye kaydetti. EXPO 2027 ve bu etkinlikle ilgili diğer projelerin gerçekleştirilmesinde, sahipleri İlerleme Partisi rejimine yakınlıklarını birçok kez kanıtlamış şirketler görev alıyor. Bu serginin düzenlenmesi planlanan Surčin kompleksinde, Ivan Bošnjak ve Stojan Vujko liderliğindeki "Milenijum tim", Željko Drčelić'in "Konkord Vest"i ve Kızılyıldız Futbol Kulübü Başkanı Zvezdan Terzić'in ailesiyle bağlantılı firmalar zaten yoğun bir şekilde çalışıyor. EXPO ihtiyaçları için otellerin yenilenmesi teşviklerini, yine İlerleme Partisi iş elitinden Davor Macura'ya yakın şirketler alırken, söz konusu etkinliğin gerçekleştirilmesindeki kilit hukuk bürolarından biri de Maliye Bakanı Siniša Mali'nin avukatı Igor Isailović'e ait olanıdır. Bu, EXPO 2027'de görev alan ve İlerleme Partisi rejimine yakın olan uzun listenin sadece küçük bir kısmıdır. Aleksandar Vučić'in Hindistan ziyaretine bu açıdan bakıldığında, Sırbistan Cumhurbaşkanı'nın bu uzak ülkedeki seyahatinin, tüm vatandaşlarının refahını düşünen ciddi bir devlet adamından çok, kendi seçilmiş iş elitinin işlerinin bir gezgin satıcısı ve tanıtımcısı olduğu izlenimi edinilmektedir.