Sırbistan Parlamentosu'na geçen hafta sunulan üç seçim yasası taslağı, uzmanların "benzeri görülmemiş bir seçim hilesi hazırlığı" uyarısında bulunmasıyla ülkede geniş yankı uyandırdı. Pazartesi günü milletvekili gruplarına, sivil toplum kuruluşlarına, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi'ne (ODIHR), AGİT'e ve Avrupa Komisyonu'na gönderilen taslaklar hakkında görüş bildirilmesi bekleniyor.

Sırbistan Parlamento Başkanı Ana Brnabić, daha önce yaptığı açıklamada, söz konusu yasalara yapılacak değişikliklerle ODIHR'nin beş tavsiyesinin daha yerine getirileceğini belirtmişti. Brnabić, milletvekilleri, yerel seçimler ve Anayasa Mahkemesi yasalarında değişiklik yapılmasının öngörüldüğünü kaydetti. Yargı Araştırmaları Merkezi (CEPRIS) hukukçusu Sofija Mandić, Peščanik için kaleme aldığı yazıda, yasaların kabul edilmesi halinde "hayalet listelerin" fiilen yasal hale geleceği, böylece seçim kurullarında yer alacağı ve nihai hedefin tüm seçim hilelerini "örtbas etmek" olacağını vurguladı. Mandić, taslağın bir seçmenin imzasıyla birden fazla seçim listesini desteklemesine imkan tanıdığını aktardı. Önceki seçimlerde sahte imzalarla listelerin sunulması mekanizmasının tamamen deşifre edildiğini ancak bugüne kadar kimsenin sorumlu tutulmadığını belirten Mandić, yeni düzenlemelerle küçük ve aslında var olmayan siyasi oluşumlar için imza sahteciliğine gerek kalmayacağını ifade etti. Hukukçu, iktidardaki Sırp İlerleme Partisi'ni (SNS) destekleyen 10 bin imzacının, suni olarak oluşturulan bir oy makinesiyle tüm seçim kararlarını, hatta seçim sonuçlarını bile "düzeltmek" üzere seçim komisyonlarında temsilci elde edecek sınırsız sayıda başka listeyi de destekleyebileceğini dile getirdi. Mandić, azınlık listelerinin oluşturulmasında ve kullanılmasında daha açık bir kötüye kullanım riskine de işaret etti. Yeni düzenlemeyle, azınlık listelerindeki adayların başka siyasi partilerin üyesi olması durumunun artık ayrıcalıklı adaylık yönteminin kötüye kullanılması olarak kabul edilmeyeceğini, bu şartın sadece listenin taşıyıcısı ve ilk adayı için geçerli olacağını bildirdi. Ayrıca, bir partinin veya koalisyonun azınlık seçim listesi statüsünden yararlanıp yararlanamayacağı konusunda ulusal azınlık konseylerine danışma imkanının kaldırıldığını ifade etti. Mandić, tüm bunların, iktidar koalisyonunun üyelerinin, hatta önde gelen yetkililerinin bile, SNS'i destekleyen aynı kişiler tarafından desteklenebilen azınlık listelerinde aday olmasının önünü açtığını aktardı.

Avukat Rodoljub Šabić de seçim yasası taslaklarını eleştirerek, bunların seçim sürecindeki "sorunları önemli ölçüde artırabileceğini" belirtti. Šabić, yazılı açıklamasında, iktidarın milletvekilleri, yerel seçimler ve Anayasa Mahkemesi yasası taslaklarının yazarlarını kamuoyuna açıklamak ve "yasaların ODIHR'nin 24 tavsiyesinden sadece beşini neden kapsadığını" izah etmekle "yükümlü" olduğunu kaydetti.

Yeşil Sol Cephe milletvekili Biljana Đorđević, Nova'ya yaptığı açıklamada, bunların yasa teklifleri olmadığını ve bu nedenle yetkili bir kurum tarafından parlamentoya sunulmadığını bildirdi. Đorđević, "Benzer, ancak aynı olmayan taslaklar, 2023 Aralık seçimlerinden sonra ODIHR tavsiyelerini yerine getirmek üzere o dönemdeki Hükümet çalışma grubundan bize gönderilmişti. O zaman da parlamento muhalefeti, demokratik olması gereken seçim süreci yasalarını, üyelerinin kim olduğunu bilmediğimiz gizli bir grubun yazmaması, sürecin ait olduğu Sırbistan Parlamentosu'na getirilmesini talep etmişti" ifadelerini kullandı. Bu talepler doğrultusunda, temel görevi seçmen listesini revize etmek olan Seçim Koşullarını İyileştirme Çalışma Grubu'nun kurulduğunu ancak sivil toplum ve muhalefet temsilcilerinin bu gruptan ayrılması üzerine, iktidarın (SNS) şimdi kendi önerilerini bu şekilde "geçirmeye" çalıştığını dile getirdi. Đorđević, ODIHR tavsiyelerini karşılayan yasa tekliflerinin, muhalefet ve sivil toplumun da dahil olduğu kapsayıcı bir süreçte uzlaşmayla hazırlanması gerektiğini ancak şu an böyle bir durumun olmadığını kaydetti. Söz konusu yasa taslaklarının, hükümet veya çoğunluktan bazı milletvekilleri tarafından önerilmedikçe henüz mecliste görüşülemeyeceğini belirten Đorđević, ancak bu durumda bile ODIHR tavsiyelerinin ihlal edilmiş olacağını vurguladı. "Seçim hilesi kesinlikle olacak, bu rejim seçim koşullarını iyileştirmeyecek" diyen Đorđević, rejim karşıtı cephe içinde koordineli hareket edilmesi ve SNS'nin kesinlikle tekrar deneyeceği ve uygulayacağı hilelere rağmen seçimleri kazanmak ve zaferi savunmak için en iyi şekilde hazırlanılması gerektiğini aktardı. Mandić ayrıca, yasa taslaklarının bir başka tuzağı daha barındırdığını belirtti. CEPRIS hukukçusu Sofija Mandić, seçim komisyonlarının kararlarına itirazın mahkemeye değil, sadece ilk derece organı olarak seçim komisyonuna yapılabileceğini öngördüğünü kaydetti. Mandić, "Saatlerle ölçülen sürelerde, SNS kadrosu tarafından yönetilen kalemlerin muhalif güçler itiraz dilekçesini sunduğunda tam da kapanması için uygun bir yol" değerlendirmesinde bulundu.