Sırbistan dahil kuzey bölgelere yayılan kum sinekleri, Akdeniz ve Güney Avrupa'nın sıcak bölgelerinde yaşayan, sivrisineklerden üç kat daha küçük, kanla beslenen küçük böceklerdir. İklim değişikliğinin etkisiyle yayılış gösteren bu sineklerin bulaşıcı hastalık taşıyıcısı olduğu uzmanlarca belirtildi. Bu küçük böcekler kanla beslenerek layşmanyaz da dahil olmak üzere bulaşıcı hastalıkları [https://www.blic.rs/zarazne-bolesti] insanlara ve hayvanlara aktarmaktadır. Layşmanyaz dışında, bazıları hafif viral enfeksiyonlara neden olan, bazıları ise yaz menenjiti gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilen virüsleri de taşıdıkları kaydedildi. CLIMOS erken uyarı sistemi, iklim modelleri ve 2023-2024 yıllarındaki saha çalışmaları temel alınarak uzun yıllar süren araştırmalar sonucunda geliştirilmiştir. Bu çalışmalar kapsamında 94.000'den fazla kum sineği ve taşıdıkları patojenler toplanarak analiz edildiği açıklandı. Araştırma sonuçları, kum sineklerinin hem Sırbistan'da hem de Avrupa genelinde çeşitli enfeksiyonların giderek daha yaygın bir vektörü olduğunu vurguladı. Kum sinekleri kanla beslendiği için insanlar ve hayvanlar taşıdıkları hastalıklar açısından risk altındadır. Avrupa'da bu hastalıklar zoonotiktir, yani doğrudan insandan insana bulaşmaz; yayılmaları için bir hayvana ihtiyaç duyarlar. Araştırmalar, kum sineklerinin kanla beslenme konusunda omnivor olduğunu, ancak taşıdıkları hastalıklar olan layşmanyaz ve çeşitli virüslerin (flebovirüsler) ana ve en yaygın taşıyıcılarının köpekler olduğunu, ardından kemirgenler ve vahşi hayvanların geldiğini bildirdi. Kum sineklerinin yaşamı ve gelişimi, sivrisinekler gibi [https://www.blic.rs/komarci], nispeten yüksek sıcaklık gerektirmektedir. Bunlar mevsimsel böceklerdir; en erken Mart'tan en geç Kasım'a kadar aktiftirler ve kış boyunca erken gelişimlerinin bir aşamasında toprakta hayatta kalırlar. CLIMOS projesinin uygulanması sırasında, 2024 sezonunda Sırbistan'da gözlemler yapıldığı aktarıldı. Belgrad Fizik Fakültesi'nden Dr. Suzana Blesic şunları bildirdi: 'Şu an için ön sonuçlarımız var; bunlar kum sineklerinin büyük olasılıkla Sırbistan'ın tüm bölgelerinde mevcut olduğunu, bulaşıcı hastalıkları bulaştırabilecek alt türlerin ülkemizde bulunduğunu ve yakalanan örneklerin ilgili patojenlerle enfekte olduğunu göstermektedir.' Kum sineklerinin bölgemizde daha önce de var olduğu unutulmamalıdır: Birinci ve İkinci Dünya Savaşları'ndan sonraki yıllarda bu böceklerin taşıdığı enfeksiyonlar kaydedilmiştir. İklim değişikliği nedeniyle, onların yayılması ve çoğalması için giderek daha uygun koşulların oluştuğu vurgulandı. Hava tahminlerine benzer şekilde, CLIMOS uygulaması, açtığınız gün, yakın geçmişte ve gelecekte (bir ve iki hafta önce ve sonra) kum sineklerinin varlığı için iklim koşullarının uygunluğu hakkında bilgi vermektedir. Bu bilgiler, yerel idari birimlerde, bölgelerde veya ülkemizde flebotomin varlığı risk düzeyini gösteren renkli haritalar şeklinde sunulmaktadır. Flebotominlerin ortaya çıkma riskini gösteren uygulamanın bu bölümü herkese yöneliktir. Aynı bilgiler, doktorlar, halk sağlığı kurumları, veterinerler, veteriner dernekleri ve klinikleri tarafından da kullanılmalı ve değerlendirilmelidir. Bu sayede, bir yandan bu sıcak aylarda kurumlarında ortaya çıkabilecek hastalıklara hazırlanabilirler; diğer yandan da kullanıcılarını ve genel halkı nasıl korunacakları konusunda uyarabilir ve bilgilendirebilirler. Klima101 portalı böyle bildirdi. Dr. Suzana Blesic şöyle belirtti: 'Biz sıradan vatandaşlar olarak, yaşadığımız yerlerde veya tatil için seyahat etmeyi planladığımız yerlerde kendimizi hazırlamak ve korumak için bunu kullanabiliriz. Ailemizi ve özellikle köpeklerimizi nasıl ve ne kadar korumamız gerektiği hakkında bilgi alabiliriz.' Bu tür projelerin ideal sonucu, bir noktada kum sinekleri de dahil olmak üzere vektörlerle ilgili bilgilerin telefonlarımızdaki standart hava durumu uygulamalarının [https://www.blic.rs/vremenska-prognoza] bir parçası haline gelmesi ve medyada hava durumu tahminleriyle ilgili kamu bilgilerinin bir parçası olmasıdır.