Sırbistan ve Karadağ, 2018 yılında Avrupa Birliği'ne üyelik sürecinde öncüler olarak kabul edilmekteydi. Ancak günümüzde Karadağ, 2026 yılına kadar müzakerelerini tamamlamak için bir yol haritasına sahipken, Sırbistan bu süreçte adı anılmayan bir ülke haline gelmiştir. Gündemdeki diğer aday ülkeler arasında ise Arnavutluk, Moldova ve özel durum olarak Ukrayna bulunmaktadır.

Bu durumun nedeni, Aleksandar Vučić yönetiminin 2014 yılında müzakerelerin başlamasından bu yana izlediği politikalarla doğrudan ilişkilidir. Hatalı adımlar ve kurumların zayıflatılması, Sırbistan'ı AB üyeliği hedefine yaklaştıracak hamlelerin gerçekleştirilmemesi gibi unsurlar, hükümetin de zarar görmesine sebep olmuştur.

Sırbistan, 2016'da adalet, temel haklar ve güvenlik konularını ele alan 23 ve 24 numaralı müzakere başlıklarını açmıştır. Bu başlıklar, AB üyeliği için kritik olan bağımsız yargı, yolsuzlukla mücadele ve organize suçlarla mücadele gibi unsurlar içerir. Sırbistan, bu başlıklar için gereken geçiş ölçütlerini 2016 yılından bu yana yerine getirmemiştir. Karadağ ise bu ölçütleri 2024 yılında tamamlayarak yol haritasını elde etmiştir. 23 ve 24 numaralı başlıklar, müzakerelerde ilerleme sağlanmadığı takdirde süreci bloke edebilecek başlıklar arasında yer alır. Sırbistan, müzakerelere 2014 yılında bu yaklaşımı kabul etmiş ve 2021 yılından bu yana hiçbir grup açmamıştır.

AB'ye girmede yetkinlik değerlendirmesi, ülkelerin Avrupa ile olan uyumuyla ilgili temel politik kriterlere dayanır. Bu kriterler; yargının bağımsızlığı, yolsuzlukla mücadele, organize suçlarla mücadele, ifade özgürlüğü ve kamu yönetimi reformunu içermektedir. Sırbistan'ın 2025 yılı ortalama puanı 2,4 olarak belirlenmiştir. 2015 yılında bu oran 2,2 iken, son 11 yılda yalnızca 0,2 puanlık bir ilerleme kaydedilmiştir. Kamu yönetimi reformu hesaba katılmadığında ise bu ortalama puan 2,25'e düşmektedir ve Sırbistan böylece Arnavutluk ve Karadağ'a kıyasla Moldova ve Ukrayna ile daha yakın bir konuma gelmiştir.

Sırbistan'daki ifade özgürlüğü puanı 2, iken bu puan, savaş halindeki Ukrayna'da 2,5 olarak belirlenmiştir. Ülkede adil ve şeffaf seçimlerin yapılamaz hale gelmesi, Avrupa tarafından olası bir güvenlik tehdidi olarak nitelendirilmesi, ayrıca Rus vatandaşlarına verilen Sırp pasaportları ve Moldova'yı istikrarsızlaştırmak için kurulan Rus eğitim kampları da dikkat çekici konulardır. 23 ve 24 numaralı başlıklar, 2025'te sırasıyla 2 ve 2,5 puan almış, Sırbistan ise 2013 yılında yolsuzlukla mücadelede 180 ülke arasında 73. sıradayken günümüzde 105. sıraya düşmüştür.

2023 yılı itibarıyla, Avrupa Komisyonu raporuna göre, Sırbistan'daki kamu harcamalarının yüzde 97'si yasal düzenlemelerin dışındaki özel prosedürlerle gerçekleştirilmiştir. Özel bir prosedür kapsamında finansmanı sağlanan Belgrad-Subotica demiryolu ve Novi Sad istasyonu, tragedik bir şekilde 16 kişinin yaşamını yitirmesiyle sonuçlanmıştır. Stratejik uyumla ilgili 31 numaralı başlık ise 2014 yılından itibaren, Sırbistan'ın AB'nin Rusya'ya uyguladığı yaptırımlara uyum sağlamayı reddetmesi nedeniyle kapalı kalmaktadır. ABD, 2025 yılında Gaspromnjeft ve sonrasında NIS'e yaptırımlar uygulamış, bu durum enerji güvenliğini tehlikeye atmıştır. Sırbistan, yıllarca AB üyesi ülkelerle ters düşerek Rusya'ya yaptırım uygulamamasıyla övünmüş ve bu nedenle en ucuz gazı alıyordu.

Aralık 2025'te, Rusya'nın Sırbistan'a yalnızca üç aylık gaz tedarik sözleşmesi vermesi üzerine, Başkan Vučić, yeni ABD yönetiminden büyük ilerlemeler beklediğini ancak büyük güçlerden destek alamadığını belirtmiştir.

Tüm bu gelişmeler, mevcut yönetimin politikalarının ve Sırbistan'ı içine soktuğu belirsizliğin net birer göstergesi olarak değerlendirilmekte, bu durum Sırbistan'ın AB üyeliği için gereken Stratejik bir hedef ve samimi bir istekten yoksun olduğunu ortaya koymaktadır. Bu belirsizlik, yolsuzluk, organize suçların artışı ve demokratik ilkelere aykırı süreçlerle daha da derinleşmiştir.

Bu koşullarda Sırbistan'ın AB üyeliği mümkün görünmemekte ve mevcut durumun sorumluluğu yalnızca mevcut hükümetin üzerine yüklenmektedir. Sırbistan'ın AB üyeliği için geri dönmesi gereken ilk adım, mevcut yönetimin değişmesi ve yukarıda belirtilen sorunların çözülmesidir. Hükümetin kabul ettiği yanıltıcı anlatılara göre, Kosova meselesi Sırbistan'ın AB üyeliği yolundaki engel değildir ve Sırbistan'ın karşılaştığı en büyük problem de bu değildir.