Sırbistan’da, Yargıtay Ticaret Mahkemesi Hakimi Danijela Sekulić, bugünkü yargı yasalarında yapılan değişikliklerin "teknik düzeltmelerden" çok daha fazlası olduğunu belirtti. Sekulić, bu değişikliklerin Sırbistan Meclisi'nde görüşüleceğini vurguladı.

Bugün, Sırbistan'ın Ulusal Meclisi'nde, acil prosedürle çok sayıda yargı yasasında değişiklikler ele alınıyor. Söz konusu düzenlemeler, doğrudan şu alanları etkileyecek:

• Mahkemelerin ve savcılıkların organizasyonu
• Yüksek Yargı Konseyi ve Yüksek Savcılık Konseyi'nin yetki ve görevleri
• Mahkemelerde seçim, terfi ve yönetim sistemi
• Yüksek teknoloji suçları ile ilgili mücadele için kurumsal yapı.

Bu durum, yargı sisteminin mimarisinin değişeceği anlamına geliyor. Hukuk devletinde, bu tür değişiklikler asla "küçük bir mesele" değildir.

Verimliliğin artırılması, yargı ağının daha iyi organizasyonu, sistemin yeni suç türlerine ve mahkemelerdeki yükümlülüklere uyum sağlaması, mahkemelerin ve savcılıkların yönetiminde sürekliliğin sağlanması gibi hedefler elbette meşrudur. Ancak yargıda önemli olan yalnızca neyin değiştiği değil, değişimlerin nasıl ve hangi koşullarda yapıldığıdır. Yargı yasaları sıradan idari düzenlemeler değildir; doğrudan etkiledikleri alanlar arasında;

• Savcıların bağımsızlığı
• Kuvvetler ayrılığı arasındaki ilişkiler
• Vatandaşların ve yatırımcıların hukuki güvene duyduğu inanç bulunmaktadır.

Bu nedenle, Avrupa standartları görüş bildiren mesleki kuruluşlar, süreçlerin şeffaflığı ve normatif istikrar üzerinde durmaktadır. Böyle yasal değişiklikler acil prosedürle yapıldığında, ve tam bir uzman görüşü olmadan gerçekleştiğinde ciddi riskler doğurabilir:

- Hız kazanılırken, meşruiyet kaybolabilir
- Formül reformlar elde edilirken, sisteme olan güven zayıflayabilir.

Yargı sistemi, bağımsız bir güç olarak yapılandırılmaya devam ederken, iç düzeni mevcut siyasi ve kurumsal çıkarlar doğrultusunda mı değişiyor? Modern Avrupa hukukuna göre, prosedür aslında içeriğin özüdür; yasaları yapma şekli, onların anayasaya uygunluğunun bir parçasıdır.

Hukuki güvenlik, yalnızca yasa metinlerine değil, aynı zamanda:

• Kurumların istikrarına
• Kuralların öngörülebilirliğine
• Mahkemeler üzerindeki siyasi baskının olmamasına bağlıdır.

Eğer yargı çerçevesi ani bir şekilde, danışmalar ve geniş bir uzlaşma olmadan değişirse, bu doğrudan yatırım iklimini, tahkim davalarını, yerli ve yabancı yatırımcıların güvenini ve nihayetinde hukukun üstünlüğü ilkesini etkiler. Ancak uzmanlık, tartışma ve analiz süresi olmadan yapılan reformlar gerçek reform değildir; bunlar birer risktir.

Demokratik toplumlarda mahkemelerin hızlı olmaması, onların bağımsız, istikrarlı ve öngörülebilir olmasının ön koşuludur.

Yunanistan, Sırbistan’ın AB üyelik sürecinde yargı ve temel haklarla ilgili olarak, Avrupa Konvansiyonu’nun 23. bölümünü incelemekle görevli Ulusal Konvansiyon Çalışma Grubu, bugün Sırbistan Meclisi’ne acil prosedürle yargı yasası değişikliklerini ele almaması çağrısında bulundu. Gruplar, tüm reform sürecinin şeffaf, kapsayıcı ve hukuka uygun bir süreç içine geri döndürülmesini istedi.

Yapılan açıklamada, acil prosedürün sistemik yargı yasalarının kabulü için kullanılmasından duyulan ciddi endişe dile getirildi. Bu durumun, yargı ve savcılık iç düzenlemeleri için mevcut mevzuatın göz ardı edilmesine neden olabileceği belirtilmektedir. Gruplar, uzmanlık ve kurumların rolünün göz ardı edilmesinin önüne geçmek için şeffaf bir kamu dinleme sürecinin gerçekleştirilmesi gerektiğinin altını çizmektedir.

Yapılan öneriler arasında, geçici görevdeki durumun uzatılması, zorunlu yönetmeliklere itirazları görüşen Yüksek Savcılık Komisyonu'nun kaldırılması ve yüksek teknoloji suçlarına özel savcılık değişiklikleri yer almakta. Çalışma Grubu, yargı konseyinin ve yüksek savcılığın yeni üyeleri seçileceği bir dönemde, yargı mensupları üzerinde artan baskılar arasında demokratik ve şeffaf yasama sürecinin önemini vurgulamaktadır.

Acelenin ve belirsiz yasama müdahalelerinin, yargının bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü ilkelerine zarar verme riski taşıdığı ifade edilmektedir. Ulusal Konvansiyon Çalışma Grubu, yargı reformlarının olağan sürece geri döndürülmesi ve uzman, sivil toplum ile kamuoyunun sürece tam katılımının sağlanması gerektiğinin altını çizmektedir.