Avrupa Komisyonu, aday ülkelere dış politika hedefleriyle uyum karşılığında AB tek pazarına kademeli erişim imkânı tanıyan yeni bir genişleme planı hazırlıyor. Politico'nun eriştiği taslak belgeye göre, "düşman devletler ve sanayi rakipleri" karşısında bloğun yanında yer almayı kabul eden ülkelere ticaret, araştırma programları ve sanayi iş birliği alanlarında ayrıcalıklar sunulacak.
Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen'in başdanışmanı Aleksandar Adam tarafından hazırlanan rapor, AB'nin aday ülkelere yaklaşımında köklü bir değişikliği öngörüyor. Şu anda ekonomik ayrıcalıkların neredeyse tamamı üye ülkelere tanınırken, 2013'te Hırvatistan'ın katılımından bu yana bloğa yeni bir ülke katılmadı.
Raporda Ukrayna, Moldova, Arnavutluk ve Karadağ'a üyelik sürecini hızlandırmaya yönelik "yol haritaları" sunulması öngörülürken; Kuzey Makedonya, Kosova, Bosna Hersek, Sırbistan ve Türkiye'nin süreçlerinin uzaması nedeniyle bu ülkelerin Rusya veya Çin'e yaklaşma riski taşıdığı belirtiliyor.
Plan, ekonomik ayrıcalıkların aday ülkelerin AB dış politikasına desteğine bağlanmasını öngörüyor. Tek pazar erişimi, bu ülkelerin düşman devletlerle veya ticari rakiplerle kritik teknoloji paylaşımına bağlı olacak.
Rapor, 6 Ekim'de von der Leyen'in Batı Balkan turundan dönmesinin ardından üst düzey yetkililere sunulacak. AB liderleri ise 15 Ekim'de Brüksel'de başlayacak iki günlük zirvede genişleme sürecini ele alacak.
AB Genişleme Komiseri Marta Kos, yeni önerilerin başkentlerin sürece verdiği destekle birleşmesi halinde "genişleme sonbaharı" olarak nitelendirdiği bir dönemde benzeri görülmemiş değişikliklerin yapılabileceğini söyledi.
Raporda ayrıca AB'nin kendi karar alma mekanizmalarını da değiştirmesi gerektiği vurgulanıyor. Üye sayısının artmasıyla birlikte tek üyenin kararları bloke etme riskinin büyüyeceği belirtilerek, yaptırımlar, insan hakları krizleri ve çatışma bölgelerine sivil misyon gönderilmesi gibi alanlarda nitelikli çoğunlukla karar alınmasını mümkün kılan "geçiş maddelerinin" kullanılabileceği ifade ediliyor. Ancak bu maddelerin devreye sokulması için önce üye ülkelerin oy birliğiyle onay vermesi gerekiyor.
Mevcut üyeler, yeni katılacak ülkelerin yükümlülüklerini ihlal edip temel politikaları tersine çevirebileceği endişesini dile getiriyor. Eski Başbakan Viktor Orbán döneminde Macaristan, Rusya'ya yönelik yaptırımları ve Ukrayna'ya desteği veto etme hakkını kullanmıştı.
Von der Leyen, raporun sunulmasından önce Arnavutluk, Priştine ve Kuzey Makedonya'yı kapsayan bir Batı Balkan turu gerçekleştiriyor.
