Amerikalı askeri ve istihbarat yetkilileri, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin olası bir kararına göre, Orta Doğu'daki asker sayısı ve tesislerinin azaltılmasını görüşüyor. Pentagon henüz resmi bir karar veya emir yayınlamadı ancak ordu içinde ve CIA içerisinde bu konuda yoğun tartışmalar yaşanıyor. Bu durum, Washington'un 11 Eylül 2001 terör saldırıları sonrasında başlayan dört çeyrek asırlık Orta Doğu'daki askeri müdahalelerden uzaklaşma girişiminin bir başka aşaması olabilir.
Bu değişikliklerin olası sebebi ise İran ile uzun süren savaşın sonuçları. İran'ın dron ve roket saldırıları, bölgedeki Amerikan üslerinin ve istihbarat tesislerinin ne kadar savunmasız olduğunu gösterdi. Savaşta 18 Amerikalı asker hayatını kaybetti ve CNN kaynaklarına göre bazı tesislerde hasarlar büyük ölçüde oldu.
İran geçtiğimiz hafta Jordanda ve Birleşik Arap Emirliklerinde Amerikan tesislerine saldırı gerçekleştirdi. Ayrıca savaş sırasında Bahreyn, Katar, Suudi Arabistan ve Kuveyt'teki askeri tesisler de hedef alındı. CIA'nın Riyad'daki ofisi, CNN ile konuşan bir Amerikan yetkilisi ve eski istihbarat görevlisinin belirttiğine göre, İran saldırısında neredeyse tamamen yok edildi.
Pentagon, kendi tesislerindeki hasarın boyutunu küçümsemeye çalışsa da, CNN kaynakları bu hasarın önemli olduğunu belirtiyor. Bir olasılık olarak ABD'nin ağır hasarlı veya tamamen yıkılmış bazı tesisleri yeniden inşa etmeyi reddetmesi de gündeme geliyor. Bunun nedeni sadece güvenlik riskleri değil, aynı zamanda büyük maliyetler de.
Pentagon yetkilileri Nisan ayında, hasarın tam maliyetini ve tüm tesislerin yeniden inşası olup olmayacağını söyleyemediler. Aynı zamanda, bölgede kalan Amerikan güçlerinin korunması da tartışılıyor. Bir seçenek olarak bazı askeri tesislerin yeraltına taşınarak İran roketlerine ve dronlarına karşı daha dirençli hale getirilmesi düşünülebilir.
"Zayıflıklar her zaman vardı ama ABD böyle bir acil durum karşısında hiç bu kadar hızlı tepki vermedi," dedi CNN'ye konuşan bir Amerikan yetkilisi.
Ordu, Orta Doğu'daki Amerikan güçlerinin dağıtımını değiştirebilecek birkaç senaryo geliştirdi ve bunların bazıları gelecek yıl uygulanmaya başlayabilir. Ancak savaş devam ederken, Amerikan uçaklarının operasyonlar yapabildiği stratejik konumlardan çekilmek gerçekçi görünmüyor.
ABD Orta Doğu'da şu anda yaklaşık 50.000 asker, iki hava saldırı gemisi ve ondan fazla füze silahlı destroyer barındırıyor. CIA personeli de savaşın en yoğun döneminde geri çağrılmıştı ancak şimdi bölgeye geri dönmeye başlıyor.
CIA ve Amerikan özel kuvvetleri için tamamen farklı bir çalışma modeli de tartışılıyor. Sürekli varlığın yerine, bazı personel ve ekipman ABD'de kalacak ve belirli operasyonlar için bölgeye gönderilecek ve operasyonların tamamlanmasından sonra tekrar ABD'ye dönecekler.
CNN kaynaklarına göre Pentagon üst düzey yöneticileri özel olarak, birkaç Körfez ülkesindeki Amerikan asker sayısını azaltmayı ve savunma yükünü bölgesel müttefiklere devretmeyi istiyorlar.
ABD Orta Doğu'daki askeri varlığı 11 Eylül öncesinde de önemli ölçüde artmıştı. 1998 yılında bölgede yaklaşık 27.000 aktif asker vardı ve 11 Eylül saldırıları sonrası bu sayı patladı. 2003 Irak istilası sırasında Orta Doğu'da yaklaşık 250.000 Amerikan askeri bulunuyordu. 2007 ile 2011 yılları arasında, Amerikan asker sayısı yaklaşık 100.000 civarında kalmıştı.
Barack Obama 2011 yılında Afganistan'dan on binlarca asker çektiğini ve aynı yıl Irak'tan da savaş güçlerini geri çektiğini duyurdu. Ancak, İslami Devlet'in yükselişiyle Amerikan ordusu Irak'a geri döndü ve Afganistan'daki tamamen çekilme ancak bir on yıl sonra gerçekleşti.
Hem Obama hem de Donald Trump, ABD'nin askeri odak noktasını Asya ve Çin'e kaydırmayı hedefledi ancak her seferinde yeni krizler Washington'u bölgeye geri döndürdü.
Çekilme planları için en büyük engel ise şu anki savaşın sonunun henüz belirsiz olması. CNN'e göre ABD, İran ile bir anlaşmaya yakın değil. Amerikan askeri liderleri Trump'a, daha fazla askeri zorlama muhtemelen hedeflerini gerçekleştirmeyecektir, bu yüzden başkan ekonomik baskıyı artırmayı tercih etti.
Ancak, bu stratejinin ne kadar süreyle etkili olabileceği belirsizdir. Bazı analistler İran yönetiminin aylarca ekonomik baskıyı kaldırabilir ve yakında taviz vermeyeceğini düşünüyor.
Pentagon, savaşın ardından bazı büyük kalıcı üslerin Orta Doğu'da kalacağını bekliyor. Bu üslerin yeniden inşası, milyarlarca dolarlık maliyetlerle sonuçlanabilir ve bu maliyetin bölgedeki ülkeler tarafından karşılanmasına bağlı olabilir.
Bahreyn, geleneksel olarak Amerikan 5. Filosunun merkezi olan bir ülke, durumun eski haline dönmeyeceğini gösteriyor. "Yakın zamanda oraya geri dönmeyeceğiz. Bu konuda tamamen dürüst olmak istiyorum," dedi geçen hafta Amerikan Deniz Operasyonları Komutanı Amiral Daryl Caldwell.
Sonuç olarak, Washington hem savaş yürütüyor hem de savaş sonrası planlar yapıyor. Eğer İran ile savaş sona ererse, ABD Orta Doğu'daki asker sayısını ve kalıcı tesislerini azaltabilir, ancak geri kalan üsler daha iyi korunmuş olabilir. Ancak 25 yıldır Amerika'nın bölgeden askeri olarak uzaklaşma girişimlerinin başarısız olması göz önüne alındığında, bu durumun ne zaman gerçekleşebileceği konusunda net bir tarih yok.
