Güneş'ten yayılan güçlü bir güneş aktivitesi, dünya yönünde hareket ediyor. Dört seviyesinde olan bu fırtına, yüksek riskli kategoride yer alıyor ve bilim insanları, uyduların iletişiminde kesintiler ile navigasyon sistemlerinin güvenilirliğinde problemler yaşanabileceği uyarısında bulunuyor. Türkiye dahil birçok bölgede, polar ışıkların gözlemlenme olasılığının arttığı bildirildi.

Amerikan Ulusal Meteoroloji Servisi'ne bağlı Uzay Hava Tahmin Merkezi, beş üzerinden dört seviyede değerlendirilen güneş fırtınasını takip ediyor.

"Şu anda S4 seviyesinde güçlü bir güneş radyasyonu fırtınası meydana geliyor – bu, 20 yıldan uzun süredir kaydedilen en büyük güneş fırtınası. En son bu seviyede bir fırtına Ekim 2003'te gerçekleşmişti. Potansiyel etkiler genellikle uzay lansmanları, havacılık ve uydu operasyonları ile sınırlıdır." ifadesi, Uzay Hava Tahmin Merkezi’nin sosyal medya paylaşımında yer aldı.

Ekim 2003'teki güneş fırtınaları, İsveç'te elektrik kesintilerine ve Güney Afrika'da trafoların hasar görmesine neden olmuştu.

Güneş radyasyonu fırtınaları, Dünya'ya ulaştığında, düşük Dünya yörüngesinde bulunan astronotlar için artırılmış radyasyon riski yaratabilir. Özellikle polar rotalarda seyahat eden uçak yolcuları da bu riskten etkilenebilir.

Radyasyon artış dönemlerinde, astronotların uzay istasyonunun daha korunaklı bölümlerine geçmeleri gerekebilir. Bu durum, 2024 Mayıs ayında meydana gelen ekstrem jeomanyetik fırtına sırasında da yaşanmıştı.

Ayrıca artan radyasyon, iletişim ve navigasyon için bağımlı olduğumuz uydular için de risk teşkil edebilir. 2024 Mayıs fırtınasında, traktör üreticisi John Deere, hassas tarım için GPS kullanan bazı müşterilerin sistemde kesintiler yaşadığını bildirmişti. Elektrik şebekesi operatörleri ve uydu hizmetleri, yoğun jeomanyetik akımların sistemlere yüklediği sorunları çözmeyi başardığını ifade etti.

"Uyduları yöneten hizmetlerin fırtına sırasında tedbir alması gerekecek, ancak durumun genel halk üzerinde olumsuz bir etkisi olacağı beklenmiyor." açıklaması, Colorado Boulder Üniversitesi'nde atmosfer ve uzay fiziği alanında çalışan Ryan French tarafından aktarıldı.

Ciddi jeomanyetik fırtına, yerel saatle 19:00'dan kısa bir süre sonra Dünya'ya ulaştı.

Güneş radyasyonu fırtınaları, Dünya’ya hızlı hareket eden yoğun elektrik yüklü parçacıkların salınımını ifade ederken, daha yavaş olan jeomanyetik fırtınalar, güneşin dış atmosferinden çıkan koronal kütle ve plazma patlamaları nedeniyle oluşur.

Koronal kütle salınımları Dünya'ya yöneldiğinde, Dünya'nın manyetik alanında büyük bozulmalara yol açarak jeomanyetik fırtınaları tetikleyebilir.

"Cumartesi günü başlayan koronal kütle salınımı, en yüksek yoğunluktaki X sınıfı güneş patlaması tarafından tetiklendi. Bu, yılın ilk büyük güneş patlaması olarak kaydedildi." diyen Dr. French, solar aktivitelerin aurora adı verilen ışık gösterilerine neden olduğunu vurguladı.

Auroralar, kuzey ve güney kutuplarının etrafında "dans eden" ışıklar olarak gözlemlenebilir. Koronal kütle parçacıkları, Dünya’nın manyetik alanına ulaştığında, atmosferde bulunan gazlarla etkileşime girerek çeşitli renklerde ışıklar oluşturur.

Auroralara, Kuzey Amerika'nın büyük bir kısmında ve Avrupa’da, hatta Türkiye’de gözlemlenebilir. Eğer polar ışıkları çıplak gözle göremiyorsanız, fotoğraf makineleri ile gökyüzüne bakarak bu muhteşem fenomeni yakalayabilirsiniz.

"Aurora avcıları, en iyi açık bir alanda, kuzeye açık bir manzarada ve ışık kirliliğinden uzakta bir yer bulmalılar." diyen Dr. French, "Auroranın en güçlü olduğu an, karanlığın yeterince düştüğü zamandır." tavsiyesinde bulundu.

Auroraların, "sub-fırtına" denilen kısa 20 dakikalık etkinlik patlamaları yaşadığını belirten uzmanlar, önümüzdeki günlerde güneş lekelerinden kaynaklanan daha fazla patlama beklediklerini, bu patlamaların Dünya'ya yönelme şansının yüksek olduğunu ifade etti.