Dragan Vojvodić, 1 Mart’a kadar ziyaretçilere açık olan Vojvodina Çağdaş Sanatlar Müzesi'nde düzenlenen InterMediaArt sergisinde yer alan sanatçılardan biridir.

Küratörlüğünü Dr. Sanja Kojić Mladenov'un üstlendiği bu sergi, MSUV'un intermedya ve dijital sanat alanındaki çalışmalarını sunmakta ve son birkaç on yılda yerel sanat sahasında yeni medya gelişimi ile yeni medya sanat eserlerinin toplanması ve korunmasına yönelik araştırmaları içermektedir. Vojvodić, sergi çerçevesinde "Biyografi" adıyla bir performans gerçekleştirmiştir. Sanatçı ile yaptığı röportajda, sergide sergilenen çalışmalarına ve sanatsal yaklaşımına dair tüm yönlerini ele alıyoruz.

InterMediaArt sergisinde "Uyumsuzlar / Misfits" adlı çalışmanızla yer alıyorsunuz. Bu çalışma, savaşla etkilenmiş Saraybosna'dan ayrılışınızı ve "kimlik, hafıza ve anı" konularını ele alıyor. Saraybosna'dan ayrılmanız kimliğinizi nasıl şekillendirdi? Bu durum, sanatçı olarak ve bireysel olarak ne derecede etkili olmaya devam ediyor?

– Amerika'lı sanatçı Ed Ruscha'nın çalışmalarındaki yaklaşımı kendime yakın buluyorum. Kendisine ait olan her şey, insanların günlük yaşamında bulunan ve erişilebilir unsurlara dayanmaktadır. Sanatçıyı belirleyen şeyin büyük kaynaklar değil, çevresiyle olan ilişkisi olduğunu gösteriyor. Bu alan sadece dışarıda değil, aynı zamanda kişisel deneyimlerde, duygularda ve dünyayı anlamada da yer alıyor. Vatanın çöküşü ve göçler bireyde silinmez izler bırakıyor. İçimde biriken deneyim ve travmaları sanat yoluyla ifade ettim, bu, bir tanıklık ve aşma yöntemi olarak işlev gördü. Kayıp kişisel plak koleksiyonumu başlangıçta teknolojik gelişmeler açısından ele alıyordum; yeni ses taşıyıcılarının ortaya çıkmasıyla aşılmış bir durum olarak görüyordum. Ancak vinil plaklar tekrar kullanılmaya ve piyasaya dönmeye başladığında, onlarla neler olduğunu düşünmeye başladım ve bastırılmış diğer sorular da su yüzüne çıkmaya başladı.

Bu ilk koleksiyonun kaybı, benim için yalnızca dar bir milliyetçi kültürel ve politik anlayışı aşan bir sanat ve kültür konseptiyle olan bağımın kopması anlamına geliyordu. MSUV koleksiyonunda yer alan eser, iki uyumsuz unsurun yan yana gelmesi olarak yorumlanabilir: çocuk portreleri ve müzik plakları. Yenilenen bu ilişki, yeni bir anlam üretmez ya da açıklama talep etmez; sadece, üretilmiş gerilimin yeni bir algısını sunar. Kendi portrelerim olmasına rağmen, bu durumda onların kimliği belirsizleşiyor ve evrenselleşiyor. Konsept olarak ise, çalışmam Džon Baldesari, Kazimir Maleviç gibi sanatçılara atıfta bulunuyor.

Yugoslav toplumunun alternatif kültürü üzerine şekillenen bir sanatçı olarak, herhangi bir milliyetçi etkiye maruz kalmadım ve çevremden bir gruba ait olmam yönünde bir baskı hissetmedim. Belirttiğim gibi, 90’ların olayları üzerimde derin etkiler bıraktı ve sanatçı kimliğimi büyük ölçüde belirledi.

Çalışmanıza dair, kaybolan plaklar için eş zamanlı bir çevrimiçi ve fiziksel arayışa başladığınız belirtiliyor. Bu süreç sona erdi mi, yoksa hâlâ devam mı ediyor? Bu arayış sizi nereye götürdü ve sonuçları başka eserlerinizde görülebiliyor mu?

– Kaybolan koleksiyonumdaki aynı başlıklar için devam eden bir arayışım var ve bu sürecin sona ereceğine dair bir belirti yok. Plakların fenomenolojik anlamda sanat potansiyelini fark ettim. Bu medya, yalnızca ses taşıyıcısı olmanın ötesine geçiyor çünkü üzerine kaydedilen sesli kayıtlar çeşitlilik arz ediyor. Plaklarla çalışarak eserler üretmeye başlamak, sanatımda önemli bir yer edindi, bir nevi en doğal ifade biçimim haline geldi.

En son sergim Sound(less), Maribor’daki Art KIT galerisinde, KIBLA bağımsız kültürel organizasyonu tarafından 2025’te gerçekleştirildi ve burada gramofon plakları kullanarak ürettiğim birçok eserim sergilendi. Burada özellikle, ses kaydı taşımayan, 10 kopyadan oluşan Soundless adlı paketi vurgulamak isterim. Bu proje, sanatsal residensimde gerçekleştirdiğim, kendi doğasının tersine çevrilmesi anlamına geliyor.

Sonrasında ideolojik içerik taşıyan plakları toplamaya başladım; Tito'nun konuşmalarının bulunduğu plaklar, devrimci şarkılar gibi. Performanslarımı – DJ setleri oluşturarak – Hırvatistan ve Slovenya'da icra ettim ve bu ideolojik içerikleri yalnızca ses kaydına indirgedim.

Sergi programı kapsamında "Biyografi" adlı performansınızı gerçekleştirdiniz. Bu performans, “eski vatanın dağılmasının hem kişisel hem de kolektif, travmatik deneyimine yönelik bir sembolik yaşamı” sunuyor. Bir sanatçı olarak, Yugoslav mirasına ve post-Yugoslav toplumlardaki milliyetçiliklere genel olarak nasıl yaklaşıyorsunuz?

– "Biyografi" performansında, ev, vatan, kimlik ve belirli bir coğrafi alana bağlılık kavramları üzerine sorgulayıcı unsurları karşı karşıya getiriyorum. Performansı, vatanın dezintegrasyon sürecinin konseptual kaydına dönüştürdüm ve bunu kişisel biyografimin parçalarıyla harmanlayarak, ilk sürecin kişisel düzeydeki yansımalarını gösterdim. Hem birey olarak hem de sanatçı olarak, kültürel anlamda Yugoslav alanının hiçbir zaman varlığını yitirmediğine inanıyorum. Aynı fikirde olan sanatçılarla buluşuyorum, bölgedeki sanat ortamında eserlerimi sergiliyorum.

Diğer yandan, son yirmi yıldaki süreçleriniz ve sanatçıkreisini yönlendiren farklı açılımlar, sanatçı rezidansları ve seyahatler üzerinden ilerliyor. Bu seyahatler, hafıza ve coğrafya ile olan ilişkinizi ne ölçüde etkiledi? Aynı zamanda bu durum, sanatsal ilgi alanlarınızı daha evrensel ve toplumsal meselelere kaydırıyor mu?

Kendimi toplumsal normlar ve kültürel kalıplarla bağlantımı yitirmiş bulduğumda, kendi alanımın ve yaratımımın arayışına yöneldim. 2000’lerin başında katıldığım ilk sanatsal residenslar, Kuzey Avrupa'nın en uç noktalarında gerçekleşmişti ve o zamandan itibaren bu uygulama devam etti. Eşim Ljiljana Maletin Vojvodić ile birlikte, Skandinavya'da, kültürel etkinlikleri, sergileri ve konserleri belgelediğimiz ortak portalımız Art Box'ta aktif olarak çalışıyoruz. Ljiljana, sanatsal eylemlerimin, performanslarımın, enstalasyonlarımın ve diğer çalışmalarımın fotoğraflarını çekerek arşivliyor.

Bu süre boyunca, bağlı olduğum kültürel alan aktarımından uzak bir yerde, kişisel ve kolektif temalardan evrensel, varoluşsal, ekolojik ve sanatsal sorunlara yöneldim. Bulunduğum ortamların belirttiği sorunlarla ilgilenmedim; yalnızca evrensel ekolojik bir karakter taşıyan meseleler beni ilgilendiriyordu. Örneğin Norveç'in Logjerbiyen bölgesindeki madenlerin kapanması, Japonya'daki Fukuşima nükleer felaketi veya Grönland'daki buzulların erimesi gibi konulara duyduğum ilgiyi örnek verebilirim.

Adınız sıklıkla performans sanatı ile anılıyor. Aynı zamanda, InterMediaArt sergisi çerçevesinde "yeni medya" sanatı (dijital, video vb.) konusundaki düşüncelerinizi merak ediyoruz. Sanat eserlerinizi, resim dünyasından yeni ifade biçimlerine nasıl yönlendirdiniz?

– Sanat Akademisi'ni tamamladıktan sonra, resim sanatının imkanlarından tam anlamıyla tatmin olamamıştım; benim için kısıtlayıcı hale gelmekteydi. Sanat Akademisi’ne girişim de pek sağlam bir çağdaş sanat tarihi bilgisi taşıdığım söylenemez. Gerçek eğitimim, Akademi sonrası seyahatlerim ve sanatsal residensler aracılığıyla başladı. 2004’te Rejkjavik’teki ilk residensimde kendimle yüzleşirken, içimden eğitimsel ve felsefi sorunları irdelemeye yönelik bir meyil doğdu ve bu, yeni medya çatısındaki eserlerimi şekillendirdi. Performans ve sanatsal eylem alanında doğaçlama yaptım. Bu andan itibaren kullanacağım medya yelpazesini sürekli genişleterek, her zaman benim için önemli konular ve sanat disiplinleri arasında bir uyum sağlayarak bu medyaları kullandım. Prodüksiyonumun büyük bir kısmını, belirli bir yerin yaratıcı kapasitesini değerlendirerek sanatsal residens programlarında gerçekleştirdim. Kullandığım teknolojinin, çalışma süreci boyunca araç olarak kullanıldığını belirtmeliyim.