İngiliz yazar Jane Austen'in 41 yaşında hayatını kaybettiği gizemli hastalığı, 250. doğum yıl dönümünde uzmanlar arasında süregelen bir tartışma konusu olmaya devam ediyor. Ölümünden yaklaşık bir yıl önce bilinmeyen bir hastalıktan muzdarip olan Austen'in, geçici iyileşme ve ani kötüleşme dönemleri yaşadığı ve günümüzde de resmi olarak teyit edilmiş bir tanı alamadığı belirtildi.

Tıbbi kayıtlar, saklı doktor raporları ve güvenilir doku örnekleri bulunmadığı için araştırmacılar, neredeyse tamamen yazarın mektuplarına güvenmek zorunda kaldı. Genellikle ironi ve neşeyle yazılmış olan bu satırlarda, Austen'i ölüme götüren hastalığın izlerinin saklı olduğu kaydedildi.

Ölüm nedenini belirlemeye yönelik ilk ciddi girişim 1964 yılında doktor Zachary Cope'un, Austen'in nadir bir böbrek üstü bezi hastalığı olan Addison hastalığından öldüğü teorisini ortaya atmasıyla görüldü. Daha sonra mide kanseri, tüberküloz ve Hodgkin lenfomu gibi başka hipotezlerin de ortaya çıktığı aktarıldı. Bu hastalıkların tümünün, Austen'in tarif ettiği bazı semptomları paylaştığı belirtildi: yorgunluk, kilo kaybı, iştahsızlık, aralıklı ateş ve titreme.

Ancak, mektuplarının daha detaylı incelenmesi daha karmaşık bir tablo ortaya koydu. Londra'daki St Thomas Hastanesi'nde uzun yıllar doktorluk yapmış olan nörooftalmolog Michael Sanders ve meslektaşı Elizabeth Graham'ın, Austen'in yazdığı her satırı yıllarca titizlikle incelediği kaydedildi. En belirgin semptomların, Austen'in ölümünden yaklaşık 11 ay önce, 1816 Ağustos sonunda ortaya çıktığı aktarıldı. Yazarın, özellikle sırtında ve dizinde romatizmal ağrılardan şikayet ettiği belirtildi. Şiddetli yorgunluk nöbetleri, ateş ve yüzünde "siyah beyaz ve her yanlış renkte" olarak tanımladığı geçici bir döküntü görüldüğü ifade edildi. Hastalığın dalgalı bir seyir izlediği kaydedildi. Austen'in zaman zaman "oldukça iyi" hissettiğini yazdığı, daha aktif olduğu ve hatta 1817 başlarında "Sanditon" romanına başladığı belirtildi. Ancak durumunun kısa süre sonra tekrar kötüleştiği vurgulandı.

Mayıs 1817'de, saygın bir cerrah tarafından muayene edilmek üzere doktor tavsiyesiyle Winchester'a gitti. Mektuplarından, nitelikli doktorlara erişimi olduğu ve şarlatanlar tarafından tedavi edildiğine dair hiçbir kanıt bulunmadığı anlaşıldı. Yine de, Haziran ve Temmuz aylarında durumu dramatik bir şekilde kötüleşti. Nabzı zayıfladı ve günlerini uyuyarak geçirdi. 15 Temmuz'da "Wenta" şiirinin son dizelerini yazdırdı. 17 Temmuz'da ise bir nöbet geçirerek bilincini kaybetti. Kız kardeşi Cassandra'nın ifadesine göre, son sözleri sabır ve dua isteğiydi. 18 Temmuz şafağında, kız kardeşinin kucağına yaslanmış halde uykusunda vefat etti.

Sanders ve Graham'ın bazı önceki hipotezleri reddettiği bildirildi. Addison hastalığında cilt koyulaşmasının kalıcı ve tüm vücudu etkileyen bir durum olduğu, oysa Austen'in döküntüsünün sadece yüzünde ve geçici olduğu belirtildi. Tüberküloz o dönemde son derece yaygın olmasına rağmen, Austen'in tipik akciğer semptomlarına sahip olmadığı kaydedildi. Lenfomada artrit veya cilt değişiklikleri görülmediği ve tedavisiz bir hastalığın Austen'de görülen spontan iyileşme evrelerini göstermeyeceği vurgulandı.

Eklem ağrıları, döküntü, ateş ve ani kötüleşme ile iyileşme dönemleri nedeniyle araştırmacıların yeni bir varsayım ortaya koyduğu bildirildi: sistemik lupus eritematozus. İlk kez Austen'in ölümünden sonra tanımlanan bu otoimmün hastalığın, genç kadınları sıklıkla etkilediği ve otuzlu-kırklı yaşlarda ölümcül olabileceği belirtildi. Hastalığın eklem ağrıları, yüzdeki değişiklikler, yorgunluk ve dalgalı seyir gibi belirtilerle karakterize olduğu kaydedildi. Ancak, kesin bir kanıtın bulunmadığı vurgulandı.

Hampshire'daki Jane Austen Müzesi'nde korunan bir tutam saçının analiz edilmesi fikri ortaya atılmıştı. Ancak uzmanlar, saç kökü olmayan bir DNA analizinin güvenilir bir yanıt veremeyeceği sonucuna vardı. Ek olarak, yapılan testler korunan üç örnekten ikisinin depolama sırasında kontamine olduğunu, üçüncüsünün ise elementlerin olağan değerlerini gösterdiğini ortaya koydu. Daha fazla analizin gizemi çözmeyeceği belirtildi. DNA analiziyle genetik riskler, hepatit B ve kurşun zehirlenmesi tespit edilen Ludwig van Beethoven'ın aksine, Jane Austen'in durumunda fiziksel kanıtların yetersiz olduğu kaydedildi.

Ölüm nedeninin muhtemelen hiçbir zaman kesin olarak doğrulanamayacak olmasına rağmen, hastalığının son eserlerine yeni bir ışık tuttuğu ifade edildi. Hastalık ve tedavi temalarının "İkna" ve bitmemiş "Sanditon" romanlarında güçlü bir şekilde yer aldığı belirtildi. Bu eserlerde daha az kaygısız, daha incelikli bir geçicilik gölgesiyle farklı bir ton hissedildiği vurgulandı. 1817 başında kısa bir iyileşme döneminde yazmaya başladığı "Sanditon"da ise, o zamanlar adı konmamış hastalıklar için deniz havası ve kaplıcalara olan düşkünlüğü hicivli bir dille betimlediği aktarıldı. Kendi zayıflığına rağmen keskin zekasını ve mizahını koruduğu belirtildi. Son yazılarının teslimiyetten çok, içsel bir gücün kanıtı niteliğinde olduğu kaydedildi.

Jane Austen'in ölüm nedeni belki de sonsuza dek bilinmeyen bir sır olarak kalacak. Ancak mektuplarından, tanıklıklardan ve eserlerinden net olan bir gerçek var: son günlerine kadar ailesiyle çevrili olduğu ve onu hatırladığımız berraklığını ve espri anlayışını koruduğu vurgulandı.