Beş ay süren Orta Doğu savaşları gösterdi ki İran artık güçlü bir silaha sahip: Nükleer değil, geopolitik. Ormus Boğazı'nın kapatılması İran liderlerine rakiplerine karşı büyük bir avantaj sağladı ancak Teheran'ın bu hayati petrol geçidini ne kadar süre silah olarak kullanabileceği sorusu hala belirsizliğini koruyor. Amerikan Başkanı Donald Trump Ormus Boğazı'nın yakında yeniden açılacağını duyururken.
Trump, İran ve Umman arasında boğazın yeniden açılması konusunda bir anlaşmaya yaklaştıklarını belirterek, "Ormus Boğazı çok yakında açılacak" dedi. “İran ve Umman arasındaki anlaşma bu konuda büyük bir ilerleme sağlayabilir.” Trump “Fox News”'e yaptığı açıklamada, ABD'nin İran ile “çok iyi görüşmeler” yürüttüğünü ancak İran'ın bunu "tanımlamaktan hoşlanmadığını" belirtti.
Trump ayrıca, "Çok güzel gidiyor. 48 saat içinde öğreneceğiz, ama yarın veya ertesi gün olabilir. Büyük bir ilerleme kaydedildi." dedi.
Daha önce “Axios”, kaynaklara dayanarak, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arağçi'nin prensip olarak anlaşmaya razı olduğunu ancak İran Yüksek Lideri Ali Hamenei ve Ulusal Güvenlik Konseyi'nden onay beklediğini bildirdi. Kaynaklar, İran liderliğinin Salı günü anlaşma onay sürecini tamamladığını belirtti.
Normal koşullarda Ormus Boğazı dünya petrol ve doğalgazının beşte birini taşıyordu. Boğazın kapatılması, rakiplerine karşı İran liderlerine büyük bir avantaj sağladı ancak bu avantajın zamanla azalması bekleniyor. Amerikan Enerji Bakanı Chris Rayt Mayıs ayında bu durumun "sadece bir kez oynanabilen kart" olduğunu belirtti. Trump'ın Irak ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barak ise Ormus Boğazının iki yıl içinde "önemsiz hale geleceğini" düşünüyor ve Körfez ülkelerinin alternatif ihracat yollarını hızla geliştiriyor.
Ancak, “The Economist” analizi İran’ın Ormus'u daha uzun süre silah olarak kullanabileceğini ve buradan para kazanabileceğini öne sürüyor. Analiz üç ana noktaya odaklanıyor:
* Savaş öncesi Ormus Boğazı üzerinden günde yaklaşık 16 milyon varil ham petrol geçiyordu. Bu bölüm en kolay şekilde yönlendirilebilir. Arabistan'ın doğu-batı petrol borusu, Arap Yarımadası'nın Janbu limanına kadar uzanan ve savaş öncesinde günlük 1 milyon varil taşıyan bir boru hattı, bugün günlük 7 milyon varil kapasiteyle çalışıyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nin Habshan-Fudjaya petrol borusu şimdi günde 1,8 milyon varil taşıyor, bu da savaş öncesi 1 milyondan fazla. Yaklaşık 200.000 varil günlük olarak Irak'tan Türkiye'ye küçük bir petrol borusu üzerinden geçiyor.
* Bu durum ham petrol ihracatındaki eksikliği 10 milyon varile indirdi. * Doğalgaz, Katar tarafından neredeyse tamamen ihraç ediliyor ve bu nedenle LNG, ham petrolün aksine, başka yollara yönlendirilmesi imkansızdır. Ormus Boğazı'ndaki doğalgaz taşımacılığı alternatif rotalardan çok daha bağımlıdır.
* İşlenmiş petrol ürünlerinin taşınması en zor olanıdır. Geçen yıl Körfez ülkeleri Ormus Boğazı üzerinden günlük yaklaşık 5 milyon varil benzin, dizel ve diğer yakıtlar ihraç etti. Bu mal için kara alternatifleri yok ve Persiyel Körfezi dışında yeni rafineriler inşa etmek hem zaman alır hem de milyarlarca dolar maliyetli olur.
Ödeme konusunda Katar geçici ücretlere uyum sağlayabileceğini ima ederken, diğer ülkeler daha sert bir tavır sergiliyor. Ancak, Birleşik Arap Emirlikleri bile yaklaşımını yumuşattı - İran ile ticaretlerini yeniden başlattı ve iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler yeniden kuruldu.
Bir İran büyükelçisi Haziran ayında devletin her gemi için 1,5-2 milyon dolar ücret talep ettiğini belirtti. Bu, Ormus Boğazı'nı kontrol eden İran için yıllık 35 milyar dolardan fazla bir gelir anlamına geliyor. Ancak bu rakam, seyahat trafiğinin yaklaşık %70'ine ulaşması ve Teheran'ın boğaz üzerindeki kontrolünü sürdürmesi koşuluyla geçerlidir.
İran'ın ödeme sistemi ancak ABD ile barış içinde olması durumunda çalışabilir. Ancak, ödeme yapmayan tankerlere saldırmaya devam etmek zorunda kalacak ki bu da barışı korumak için önemli bir engel teşkil edebilir. İran'ın yeni silahını ele geçirmesi rakiplerini şaşırttı ve Ormus Boğazı üzerindeki kontrolünün bu savaştan sonra da süreceği anlaşılıyor.
