Norveç'e ait Svalbard takımadaları, Rusya'nın NATO'yu sınadığı potansiyel bir cepheye dönüşüyor. Müttefikler, Moskova'nın adalar çevresindeki kritik denizaltı kablolarını test ettiğini ve Norveç'in yargı yetkisini sorgulayan askeri nitelikli etkinlikler düzenlediğinden şüpheleniyor. Bu gelişmeler, ABD'nin Avrupa savunmasına bağlılığına dair belirsizliğin arttığı bir döneme denk geliyor.
Norveç Savunma Bakanı Tore Sandvik, Politico'ya yaptığı açıklamada "Arktik'te ve kuzeyde gerilim artıyor, Svalbard da bunun bir parçası. Rusya'nın kışkırtmak veya hibrit tehditler için alan bulmak amacıyla birçok yöntem kullandığını biliyoruz" dedi.
1920 tarihli uluslararası antlaşma, Oslo'nun takımadalar üzerindeki egemenliğini tanıdı; ancak adaların "savaş amaçlı" kullanılmasını, deniz üsleri ve tahkimat inşa edilmesini yasakladı. Antlaşma ayrıca imzacı devletlere doğal kaynak çıkarma hakkı tanıdı. Sovyetler Birliği bu kapsamda Barentsburg köyünü satın alarak yerel kömür yataklarını işletmeye başladı. Soğuk Savaş'ın zirvesinde bu Rus yerleşiminde 2.400 Sovyet vatandaşı yaşıyordu ve bu sayı toplam nüfusun yaklaşık yüzde 70'ini oluşturuyordu.
Ukrayna işgalinin başladığı 2022'den bu yana gerilim belirgin şekilde tırmandı. Moskova 2024'te Rusya'dan Svalbard'a doğrudan deniz seferleri başlattı; geçen yıl ise eski Savunma Bakanı Sergey Şoygu'nun başkanlık ettiği Rus Coğrafya Derneği'nin bir şubesi açıldı. Bu yılın ilkbaharında ise İngiliz, ABD ve Norveç güçleri, Svalbard kıyıları yakınında Rus gemilerinin denizaltı kablolarını kesmeye yönelik gizli bir silahı test ettiğini tespit etti.
Norveç Kuzey Kutbu Üniversitesi'nde Rus tarihi profesörü ve Svalbard uzmanı Kari Aga Miklebost, "Rus liderliği son derece öngörülemez ve giderek daha fazla risk almaya meyilli. Kremlin'in NATO ile çatışmaya girme konusundaki hazırlığı söz konusu olduğunda hiçbir senaryoyu dışlamam" diye konuştu.
Stratejik açıdan Svalbard'ın önemi, Rusya'nın kuzeybatısındaki Kola Yarımadası'na yalnızca 1.000 kilometre mesafede bulunmasından kaynaklanıyor. Bu yarımadada Rusya'nın nükleer misilleme denizaltılarının üçte ikisi konuşlu. Miklebost'a göre olası bir askeri çatışmada Rus denizaltıları buradan Kuzey Atlantik'e girerek NATO ve ABD için doğrudan tehdit oluşturabilir.
Norveç Silahlı Kuvvetleri Ortak Kurmay Başkanı Oramiral Rune Andersen, önceliğinin "caydırıcılık ile istikrarın korunması arasında denge kurmak" olduğunu belirtti. Svalbard'ın başkenti Longyearbyen Belediye Başkanı Terje Aunevik ise çatışmanın tırmanması halinde nüfusun hızla tahliyesine yönelik bir planın hazır olduğunu açıkladı.
Miklebost, Rusya'nın tam bir işgale gerek duymadan kendi vatandaşlarının tehlikede olduğu bir acil durum sahneleyerek kriz yönetimi kuvvetleri gönderebileceğini, bu tür bir hamlenin NATO'nun karşılıklı savunma maddesi olan Madde 5'i otomatik olarak devreye sokmayacağını vurguladı.
İki NATO diplomatı, Avrupa genelinde sabotaj, siber saldırı ve hava sahası ihlallerinin artmasıyla birlikte Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in durumu daha da tırmandırabileceğinden endişe ettiklerini aktardı. Beş yıldır Longyearbyen'de yaşayan ekspedisyon rehberi Jonathan Svenson, "Gayri resmi olarak sürekli konuşulan şey, Rusya'nın bir NATO üyesine baskı yapmak isterse bunu tam da Svalbard'da yapacağı" şeklinde konuştu.
Buna karşın NATO'nun şu an için adalar çevresinde deniz veya hava varlığını güçlendirmeye yönelik resmi bir planı bulunmuyor.
