Sırbistan Ekonomi Bakanlığı, Belgrad Borsası'nda işlem görmek üzere 10 anonim şirketteki hisse paketlerini satışa sunma kararı aldı. Hisse Fonu ile Emeklilik ve Malullük Sigortası Fonu portföylerinde bulunan paylar, inşaat ve metal sektöründen tekstile, yayıncılıktan yerel medyaya kadar farklı alanlardaki şirketleri kapsıyor.
Devletin sunduğu pay oranları, Leskovac merkezli "Crveni signal"da yüzde 17 ile en düşük seviyede bulunurken, Užice merkezli "Woksal"da üçte birin üzerine (yaklaşık yüzde 37) çıkıyor. Listede Belgrad merkezli "Elektrometal"ın beşte biri, "Đura Salaj"ın üçte biri, "Dinar gradnja", Palić merkezli "Chemos", Požarevac gazetesi "Reč naroda" ile Grocka'daki "Dunav" fabrikası, "Hajdučica" ve Bajina Bašta merkezli "FMP BE-BE" de yer alıyor.
Şirketlerin mali tablosu, Sırbistan ekonomisinin özelleştirme sonrası dönemdeki durumunu yansıtıyor. Bir uçta, sert metal alet üretiminde uzmanlaşan Užice merkezli "Woksal" gibi zorluklara rağmen istikrarlı biçimde faaliyet gösteren firmalar bulunuyor. Yıllık yaklaşık 170 milyon dinar tutarındaki istikrarlı işletme geliri ve sürekli net kârıyla "Woksal" sağlıklı bir yatırım profili çiziyor. Üretiminin yüzde 70'ini Avrupa Birliği, Kanada, Rusya ve Türkiye gibi talepkâr pazarlara ihraç etmesi, şirketi yatırımcılar için özellikle cazip kılıyor. Bu firmanın yüzde 37'ye yakın hisse paketi için borsada ciddi bir rekabet yaşanabilir.
Listenin diğer ucunda ise ağır ekonomik kayıplar yaşamış firmalar var. Resmi olarak iflas borçlusu statüsünde bulunan Leskovac merkezli "Crveni signal" bunlardan biri. Bu şirketteki yüzde 17'lik devlet hissesinin satışı klasik anlamda bir özelleştirme değil, devlet kayıtlarının idari olarak temizlenmesi ve kalan iflas masasının elden çıkarılması anlamına geliyor.
"Dinar gradnja", "Chemos" veya Požarevac merkezli "Reč naroda" gibi listedeki diğer şirketlerde devlet, yönetim hakkı bulunmayan yüzde 20 ile yüzde 35 arasında azınlık paylarına sahip. Bu şirketlerin faaliyetleri yıllardır çoğunluk hissesini elinde tutan özel sahipler tarafından yönetiliyor; devlet şimdi yalnızca kalan sermayesini nakde dönüştürmeye çalışıyor.
Borsada küçük ve orta ölçekli şirketlerin payları el değiştirirken, yerli uzman çevreler ve başta IMF olmak üzere uluslararası finans kuruluşları, Elektroprivreda Srbije (EPS), Telekom Srbija veya Posta Srbija gibi "sermaye şirketlerinin" neden bu yolu izlemediğini sorguluyor.
Belgrad Borsası İcra Direktörü Lazo Ostojić, geçtiğimiz günlerde yerli sermaye piyasasında ilk halka arzın (IPO) 2027 yılında beklenildiğini, ancak bunun öncelikle özel şirketler için geçerli olduğunu söyledi. Ostojić, bu tarihi adımın adaylarının öncelikle özel şirketler olduğunu, Telekom ve EPS gibi büyük kamu şirketlerinin şu anda hisse senedi kotasyonuna ilişkin kısa vadeli planlarda yer almadığını belirtti.
Başka bir deyişle, EPS'nin kamu kuruluşundan anonim şirkete dönüştürülmesi borsa için hukuki imkânı resmen açmış olsa da yakın gelecekte böyle bir adım beklenmiyor. Telekom Srbija ise vatandaşların ve eski çalışanların bedelsiz hisseler yoluyla edindiği azınlık paylarıyla hâlihazırda gelişmiş bir ortaklık yapısına sahip. Buna rağmen şirket, uluslararası piyasada kurumsal tahvil ihracına dayanmayı tercih etti.
Bu nedenle büyük kamu devleri yerine sermaye piyasasının canlandırılmasının özel sektör üzerinden yürütülmesi ve başarılı şirketlerin tahvil ihraç etmeye teşvik edilmesi öngörülüyor. Gerçi 10 anonim şirketin hisselerine ilişkin bu satış paketindeki firmaların tamamı başarılı değil; ancak devlet yine de bazı önemli hedeflere ulaşacak. Bunlardan biri fonlara finansal kaynak sağlanması: Satıştan elde edilecek gelirin tamamı doğrudan Hisse Fonu ile Emeklilik ve Malullük Sigortası Fonu'na aktarılacak. Bu, örneğin emeklilik fonunun cumhuriyet bütçesinden yapılan transferlere bağımlılığını azaltması anlamına geliyor.
Ayrıca devlet, kontrol hissesine ve stratejik kararlar üzerinde etkiye sahip olmadığı şirketlerde pasif gözlemci rolünden de kurtularak idari yükünü azaltmış olacak. 10 farklı şirketin satış tarafında yer alması, kronik olarak sığ ve likiditesi düşük yerli sermaye piyasasına da ihtiyaç duyulan hareketliliği getirebilir.
Devlet bu adımla, bazı şirketlerin kaderinin bakanlık odalarında değil piyasada belirlenmesi gerektiği yönünde net bir mesaj vermiş oldu. Geçmişten kalan dosyalar temizlenirken, bu girişimin başarısı artık yalnızca Belgrad Borsası'ndaki fiyata ve yatırımcıların iştahına bağlı.
