Sırbistan'ın başkenti Belgrad'daki Mts Salonu'nda bu akşam başlayacak olan 8. Uluslararası Belgesel Film Festivali DOK #8, 1 Mart'a kadar yerli ve yabancı önemli çağdaş belgeselleri izleyiciyle buluşturacak. Etkinlik, kısa sürede bölge halkının ve uluslararası belgesel camiasının ilgi odağı haline geldi.
DOK Seçici Kurul ve Sanat Yönetmeni Igor Toholj, festivalin gelişimi, bu yılki seçkisi ve belgesel filmin günümüz sosyal ve medya bağlamındaki yeri hakkında açıklamalarda bulundu. Toholj, festivalin başından itibaren büyük yapımlarla ve ünlü dünya yönetmenlerinin önemli filmleriyle, çıkış yapan yönetmenlerin yarışma programını bir araya getiren programatik bir yapıda geliştiğini kaydetti. Toholj, zamanla izleyici algısının değiştiğini ve genel izleyici kitlesine yönelme sayesinde belgesel filmin artık sadece profesyonellerin veya sinema öğrencilerinin değil, geniş bir kitlenin ilgi odağı haline geldiğini vurguladı. İzleyicilerin, A kategorisindeki festivallerde onaylanmış filmlerin değerini takdir ettiğini ve gösterim sonrası yönetmenleriyle konuşma fırsatı buldukları ilk belgesel filmlerinin ödüllendirme sürecine de katıldıklarını belirtti.
Toholj, bu yılki ana programda açılış filmi 'Orwell 2+2=5', ünlü Gianfranco Rosi'nin 'Pompei: Bulutların Altında', efsanevi rock ikonu Marianne Faithfull hakkındaki 'Broken English', 'Toprağımız', 'Çamur ve Kan Hakkında' ile Andrijana Stojković'in tek yerel prömiyeri olan 'Mileva Einstein' filmlerinin öne çıktığını aktardı. Enter DOK seçkisinin Mihal Bom'un son derece yenilikçi 'Doğmamış Baba' filmiyle açıldığını ifade eden Toholj, 'Küçük Gri Kurt Gelecek', 'Tatiller' ve 'Sinemayı Unut' filmlerini de özellikle samimi ve kişisel yapımlar olarak kaydetti. Festivalde toplam 19 filmin prömiyer yapacağını açıklayan Toholj, festivalin odak noktasının portreler, kişisel ve günlük belgeseller, deneme filmlerinin yer aldığı, izleyicinin boyutuna uygun bir program sunduğunu vurguladı.
Dünyadaki belgesel film hiperprodüksiyonu ve çok sayıda festival göz önüne alındığında, bu yılki seçimin zorlu geçtiğini belirten Toholj, yine de bu seçkinin festivalin her iki program segmentinde de güncel yapımın bir kesitini temsil ettiğini ve filmlerin tematik hem de biçimsel olarak en geniş sinema seyircisiyle, hatta belgesel filme yeni başlayan izleyicilerle bile iletişim kurma kriterinin her zaman mevcut olduğunu dile getirdi. Açılış filmi 'Orwell: 2+2=5' hakkında ise Toholj, filmin medeniyet anıyla en doğrudan örtüştüğünü ve yönetmenlik tarzının, içinde bulunduğumuz absürtlük ve insanlıktan çıkarma sahnesinin tüm paradokslarını, tehlikeli bir fenomen olan, sonuçları dışında algılayamadığımız toplumsal anormalliklerin hızlanmasıyla ortaya koyduğunu ifade etti.
Toholj, küresel siyasi bağlamda belgesel filmin güncel toplumsal ve siyasi konulara tepki vermesinin her zamanki gibi önemli olduğunu vurguladı. Bazılarına göre bağlılığın belgeselciliğin özü olduğunu ve bu filmlerin yaratıcılarının istisnasız sosyal bilince sahip kişiler olduğunu aktardı. Bununla birlikte, özellikle çıkış yapan yönetmenler arasında iç gözlemle dolu kişisel, samimi filmlerin de bulunduğunu kaydetti. Toholj, Raúl Peck'in filminin Orwell'in mirası ve çağdaş otoriterizmle ilgilendiğini belirterek, 'çift düşünce' ve 'yenikonuşma' gibi kavramların günümüzde her zamankinden daha fazla mevcut olduğunu düşündüğünü dile getirdi. Totalitarizmin, birçok teorisyenin dijital veya informatik feodalizm olarak adlandırdığı toplumsal düzende hala çok güçlü bir şekilde var olduğunu aktardı. Medeniyetin gelişiminin sarmal, döngüsel bir form olduğunu ve eskilerden türetilen yeni, gelişmiş biçimlerin birbirini izlediğini akılda tutarsak, belirtilen kavramların günümüzde kökeni tam olarak bilinmeyen hipertrofik yorumlara sahip olduğunu da ekledi.
Belgesel film alanındaki önceki yılı değerlendiren Toholj, küresel çapta çok sayıda çıkış yapan yönetmenin ortaya çıkmasının olağan bir durum olduğunu, çünkü her festivalin yeni yazarları destekleyen ortak yapım platformlarına sahip olduğunu bildirdi. Ayrıca, bulunan görüntüler (found footage) materyallerinden yeni filmler üretme eğiliminin ve yapay zeka destekli arşivlerle yaratıcı belgeselciliğin de arttığını kaydetti. Toholj, son yıllarda belgesel filmin giderek artan bir izleyici kitlesine sahip olmasının, yayın hizmetlerinde ortaya çıkmalarından kaynaklanan izleyici alışkanlıklarındaki bir değişim mi yoksa türün niteliksel bir sıçraması mı olduğu sorusuna yanıt olarak, ana akım izleyicinin belgesel sinema ifadesini uzun süredir otantik ve baskın olarak benimsediğini, filmlerin kahramanlarıyla güçlü bir özdeşleşme ve empati etkisi yaratma yeteneğine sahip olduğunu belirtti. Yayın hizmetlerinin kesinlikle etkili bir araç olduğunu ancak yaratıcı belgesellerin sinemada izlenmeyi hak ettiğini vurguladı. Filmin kolektif deneyiminin yeri doldurulamaz bir tecrübe olduğunu da sözlerine ekledi. Toholj, sosyal ağlar, yapay zeka ve içerik hiperprodüksiyonu çağında belgesel filmin geleceği hakkında ise John Grierson'ın 'Belgesel asla sadece olanların bir tanıklığı değildir. Kimin orada olduğunun bir kaydıdır' sözünü aktardı.