Sırbistan'da dolandırıcıların yaşlı vatandaşları hedef aldığı ve "şok dolandırıcılığı" olarak adlandırılan telefon yöntemiyle vatandaşların en az 2 milyon avro zarara uğradığı bildirildi. Belgrad'daki İkinci Temel Savcılık'ta görevli savcı Tijana Le Roux, yöntemin işleyişini ve alınabilecek önlemleri anlattı.

Le Roux'ya göre bu dolandırıcılığın özü, güçlü bir duygusal ve zaman baskısı yaratmak. Failler, kişinin bilgiyi kontrol etmesine ya da güvendiği biriyle konuşmasına fırsat kalmadan hemen harekete geçmesini amaçlıyor. Bu tür telefon dolandırıcılığı Balkan ülkelerinde de görülüyor ve resmi veriler, bu suç ağlarının hâlâ yoğun biçimde faal olduğunu doğruluyor. Dolandırıcıların uydurduğu hikâyeler değişse de saldırının şablonu hep aynı: yakınlarının hayatı ve sağlığı için felç edici bir korku yaratmak ve aceleyle para teslim edilmesini talep etmek.

Saldırıların hedefinde öncelikle ileri yaştaki vatandaşlar var. Ancak Le Roux, mağdurların tepkilerine yargılayıcı bir gözle bakılmaması ve onların kolay kandırılan kişiler olarak görülmemesi gerektiğini özellikle vurguluyor. Savcıya göre burada aile bağlılığı, güven ve korku bilinçli olarak istismar ediliyor; çocuğunun hayatının tehlikede olduğuna inanan bir kişi, sakin koşullarda asla yapmayacağı bir şekilde davranabiliyor.

Mağdurlar büyük maddi kaybın yanı sıra ağır psikolojik sonuçlar da yaşıyor. Le Roux, maddi kaybın yanında suçluluk duygusu, utanç ve güven kaybının da ortaya çıkabildiğini belirterek, ailenin destek vermesinin ve olayın hiçbir suçlama olmadan bildirilmesini teşvik etmesinin kritik olduğunu söylüyor.

Saldırı, yaşlı kişinin sabit telefonuna yapılan bir aramayla başlıyor. Arayan kişi kendini doktor olarak tanıtıyor ve oğlunun, kızının ya da bir başka yakınının ağır yaralandığını, hastanede olduğunu ve acilen ameliyata veya çok pahalı bir tedaviye ihtiyaç duyduğunu bildiriyor. Mağdura, "her gecikmenin ağır sonuçlar doğurabileceği" söylenerek paranın derhal sağlanması gerektiği iddia ediliyor.

Aldatmacayı daha inandırıcı kılmak için görüşmeye çoğu zaman grubun bir başka üyesi de katılıyor. Le Roux, bazı vakalarda yaralı aile üyesi gibi davranan ikinci bir kişinin de konuşmaya girdiğini belirtiyor. Ağlama, telaşlı bir ses ve yardım çağrıları sahte hikâyenin inandırıcılığını artırıyor; mağdur yalnızca sözde kazayı duymakla kalmıyor, çocuğunu kurtarma sürecine doğrudan katıldığı izlenimine kapılıyor.

Dolandırıcılar ardından en kritik taktik adımı atıyor: Mağdurun telefonu kapatmasına, bilgiyi kontrol etmesine veya güvendiği birini aramasına fırsat bırakmamak için para teslim edilene kadar hattı açık tutuyorlar.

Failler nakit paranın yanı sıra altın ve mücevher de talep ediyor. Suç grubunda roller açık biçimde paylaşılıyor: Bir yandan telefon görüşmesini yürütüp baskı kurulurken, diğer yandan mağdurun kapısına sözde doktor ya da sağlık kuruluşu adına ganimeti teslim alan kiralık bir "kurye" geliyor.

Bölgede bu dolandırıcılığın benzer varyantları da kayda geçti. Bazı vakalarda sahte arayanlar tedavi yerine, aile üyesinin trafik kazası yaptığını ve tutuklanmaması ya da yargılanmaması için paranın acilen gerektiğini öne sürüyor.

Sırbistan'da polis ve savcılıklar çok sayıda davada aktif olarak işlem yürütüyor ve uluslararası düzeyde işbirliği yapıyor. Ancak bu suç türüyle mücadele kendine özgü bir zorluk taşıyor. Le Roux, asıl zorluğun organizatörlerin şüphelilerin tutuklanması ve yargılanmasının ardından hemen yeni failler getirmesi olduğunu belirtiyor. Çoğunlukla yabancı uyruklu olan bu kişiler, mağdurlardan para ve değerli eşya alımında yer alıyor, ardından bu değerler ülke dışına çıkarılıyor. Bu işleyiş nedeniyle Sırp güvenlik birimlerinin diğer ülkelerin polis ve savcılıklarıyla kesintisiz işbirliği yapması gerekiyor.

Savcı, bu dolandırıcılığa karşı en etkili savunmanın vatandaşların hızlı ve soğukkanlı tepki vermesi olduğunu vurguluyor. Le Roux, halka yönelik mesajın basit olduğunu söylüyor: Bir yabancı telefonda çocuğunuzla ilgili korkutucu bir haber verip aceleyle para teslim etmenizi isterse görüşmeyi sonlandırın, bilgiyi kontrol edin ve polise haber verin. Ona göre tam da bu kopuş, yakınlarınız için duyduğunuz korkunun birinin birikiminizi elinizden almasının aracına dönüşmesini engelleyebilir.