Ukrayna'nın doğusundaki Donbas bölgesinde uzun yıllar hayat kuran ve bir dans stüdyosu işleten Hristina Yurchenko'nun da aralarında bulunduğu giderek artan sayıda Ukraynalı, kalıcı barış sağlanması durumunda Kiev'in kontrolündeki Donbas topraklarını Rusya'ya bırakmayı değerlendirdiğini bildirdi. Uzun yıllar kırmızı çizgi olarak görülen bu toprak feragatı fikrinin, savaşın yıprattığı toplumda önemli bir duygu değişimine işaret ettiği kaydedildi.

Moskova'nın, Amerika Birleşik Devletleri arabuluculuğundaki barış görüşmelerinin ancak Ukrayna'nın Donbas'tan çekilmesiyle ilerleyebileceğini belirtmesiyle, bir zamanlar düşünülemez olarak görülen bu seçeneğin artık tamamen dışlanmadığı ifade edildi. Yurchenko, "Benim için barış önceliktir. Eğer bu gerçekten savaşın sona ermesi anlamına geliyorsa, gitmeye hazırım" açıklamasını yaptı. Ancak böyle bir adımı yalnızca Ukrayna'nın müttefiklerinin savaş sonrası dönem için güçlü ve güvenilir güvenlik garantileri sunması halinde destekleyeceğini vurguladı. Ukrayna, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri arasında bu hafta Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de süren müzakerelerde Donbas'ın geleceği en zorlu konular arasında yer alıyor. Yıllardır Donbas şehirlerini tahkim eden Ukrayna, bu sanayi bölgesini savunurken büyük insan kaybı yaşadı. Donbas, Donetsk ve Lugansk dahil olmak üzere birçok bölgeyi kapsıyor. Ukrayna, Donetsk bölgesinin yaklaşık yüzde 20'sini hala kontrol ederken, Lugansk üzerindeki kontrolünü tamamen yitirdi. Rusya için ise Donbas'ı ele geçirmek, Ukrayna'ya tam hakimiyet kurma hedefine ulaşamamasının ardından kısmi bir zafer ilan etme yolu olarak görülüyor; zira bu bölgede Ukrayna'dan daha fazla asker kaybettiği tahmin ediliyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy kamuoyunda Donbas'tan tek taraflı çekilmeye karşı olduğunu belirtmeye devam ediyor. Ancak zaman zaman esnekliğe işaret ederek, özellikle cephede ve müzakere masasında baskı altındayken hem Ukrayna hem de Rusya'nın uzlaşmaya hazır olması gerekeceğini dile getirdi.

Toplumdaki duygu değişimi, kamuoyu araştırmalarıyla da doğrulandı. Ukrayna güçlerinin Rus ordusunu Kiev çevresinden püskürtmesinden iki ay sonra, Mayıs 2022'de Kiev Uluslararası Sosyoloji Enstitüsü tarafından yapılan bir anket, vatandaşların yüzde 82'sinin hiçbir koşulda toprak feragatından yana olmadığını göstermişti. Enstitünün bu hafta yayımladığı son ankette ise katılımcıların yüzde 40'ı, güçlü güvenlik garantileri karşılığında Donbas'ın devredilmesini destekleyeceğini belirtti. Her iki veri tamamen karşılaştırılabilir olmasa da, bu trend, nüfusun bir kısmının toprak tavizlerine artan bir istekliliğe sahip olduğunu gösteriyor. Yine de Ukraynalıların çoğunluğu böyle bir çözüme karşı çıkmaya devam ediyor. Birçok kişi, sert kış aylarında Rusya'nın enerji altyapısına yönelik saldırıları da dahil olmak üzere zorluklara dayanmaya hazır olduklarını ifade ediyor. Analistler, Donbas'tan vazgeçilmesinin Ukrayna toplumunu derinden bölebileceği konusunda uyarıyor. Böyle bir adım, Volodimir Zelenskiy'nin devletini savunan bir liderden, bugün yaklaşık 190.000 kişinin yaşadığı toprağın Rus işgaline izin veren bir başkana dönüşen tarihi imajını da değiştirebilir. Bu kişilerin çoğunun, Rus yönetimi altında kalmak yerine Kiev kontrolündeki Ukrayna bölgelerine taşınacağı tahmin ediliyor. Yurchenko da bunu yapacağını belirtiyor. Yardım Koordinasyon Merkezi Direktörü Yevhen Kolyada, "Zelenskiy halkını dinliyor ve bunu yapmayacaktır" yorumunu aktardı. Kiev'deki Bağımsız Yeni Jeopolitik Araştırmalar Merkezi Direktörü Mihaylo Samus, Ukrayna yasalarının askeri güçle kaybedilmemiş toprakların devredilmesini yasakladığını hatırlattı. Zelenskiy, Donbas'ta Ukrayna ve Rus güçlerinin cephe hattından eşit uzaklığa çekilerek askerden arındırılmış bir bölge oluşturulmasını da önermişti. Böyle bir çözüm teorik olarak değerlendirilebilecek olsa da Samus, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in hala askeri bir çözümde ısrar ettiğini ve bölgeyi ya zorla ya da müzakerelerle ele geçireceğini söylediğini kaydetti. Donbas'ı devretmeyi düşünmeye hazır Ukraynalılar için güvenlik garantileri hayati önem taşıyor. Böyle garantiler olmadan Ukrayna güçlerinin çekilmesinin, Rusya'nın yeniden toparlanmasına ve bölgeyi yeni saldırılar için bir sıçrama tahtası olarak kullanmasına olanak tanıyacağından endişe ediliyor. Siyasi analist ve Ulusal Dayanıklılık ve Sosyal Uyum Platformu kurucularından Oleg Sakyan, "Yeni bir saldırının olmayacağına dair net bir garantiye ve bunun uygulanmasından partner ülkelerin sorumlu olmasına ihtiyacımız var" açıklamasını yaptı. Zelenskiy, Ukrayna'nın Avrupa ülkeleri ve Amerika Birleşik Devletleri ile güvenlik garantisi anlaşmaları imzalamaya hazır olduğunu belirtti. Bazı Avrupa ülkeleri, olası bir ateşkes sonrası Ukrayna'ya asker gönderme sözü vermiş olsa da, Rusya'ya askeri olarak karşı koymaya hazır olup olmayacakları belirsizliğini koruyor. Moskova, Avrupa güçlerinin Ukrayna topraklarındaki varlığına zaten karşı olduğunu bildirmişti. Sakyan, Donbas'tan vazgeçmenin bile Rusya'yı savaştan vazgeçirmek için yeterli olmayabileceği konusunda uyarıyor. "Bir ayrım hattı konusunda bir anlaşmanın en azından geçici bir barış getireceğine inanmak büyük bir yanılgıdır" ifadesini kullandı. Tüm bunlara rağmen Yurchenko, nihai hedefinin barış olduğunu belirtiyor. Ancak büyük toprak tavizlerinin bile yeni bir saldırıyı önlemeye yetmeyeceğinden endişe ediyor. "Donbas'ı devretsek, taşınmak ve hayatı yeniden kurmak zorunda kalırdık" diyen Yurchenko, "Bu zor ama belki de savaşı sona erdirmek için değerli bir fedakarlık olurdu" sözleriyle değerlendirmesini tamamladı.