Belgrad Üniversitesi'nde doktoraya ulaşan ilk kadın, ilk kadın doçent ve 400'den fazla bilimsel çalışmanın sahibi filozof Ksenija Atanasijević, 28 Eylül 1981'deki vefatının yıl dönümünde Sırp kamuoyunda yeniden gündeme geldi.
Atanasijević, 5 Şubat 1894'te Belgrad'da doktor Svetozar Atanasijević ile Jelena'nın altıncı çocuğu olarak dünyaya geldi. Annesi doğumdan birkaç saat sonra hayatını kaybetti; babasını da 12 yaşında kaybetti. Üvey annesi Sofija tarafından büyütülen Atanasijević, gençlik yıllarında şair Rastko Petrović ve ressam Nadežda Petrović ile yakın dostluk kurdu.
1912'de felsefe ve klasik diller bölümüne kaydolan Atanasijević, 1920'de mezun oldu. 1922'de, 28 yaşında, "Bruno'nun En Küçük Üzerine Öğretisi" başlıklı doktora tezini savundu. Jüri heyetinde Branislav Petronijević, Milutin Milanković, Veselin Čajkanović, Dragiša Đurić ve Nikola Popović gibi dönemin önde gelen bilim insanları yer aldı.
Atanasijević, 1924'te Felsefe Fakültesi'nde doçentliğe seçilerek Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı'nın ilk kadın doçenti unvanını aldı. Britannica Ansiklopedisi, doktora çalışmasını Giordano Bruno araştırmaları açısından son derece değerli bir eser olarak kaydetti.
Ancak akademik çevrelerde cinsiyetçi baskılarla karşılaştı. 1928'de olağanüstü profesörlüğe oybirliğiyle aday gösterilmesine rağmen hakkında intihal suçlaması başlatıldı. Suçlama, doktora tezi ya da bilimsel makalelerine değil, üç popüler derse yönelikti ve hiçbir zaman kanıtlanamadı. Bu süreçte eski hocası Petronijević de aleyhinde tavır aldı. Atanasijević, 1936'da istifa ederek üniversiteden kalıcı olarak ayrıldı.
İkinci Dünya Savaşı öncesinde antisemitizme ve faşizme karşı açıkça yazan Atanasijević, Milan Nedić'in "Sırp Halkına Çağrı" belgesini imzalamayı reddetti. Bu tutumu nedeniyle 1942'de Gestapo tarafından tutuklandı. Savaş sonrası komünist yönetim, 1946 baharında onu Başbakan Yardımcısı Milan Grol'un istifasına etki etmekle suçlayarak gözaltına aldı. Bir ay hapis yatan Atanasijević'in medeni hakları elinden alındı, kitapları beş yıl boyunca yasaklandı.
Spinoza, Aristoteles ve Platon'un temel eserlerini Sırpçaya çeviren Atanasijević, "Felsefi Fragmanlar" adlı özgün felsefi çalışmasını da kaleme aldı. İleri yaşlarında itibarı iade edildi ve dersleri yeniden salonları doldurdu.
Atanasijević, 28 Eylül 1981'de 88 yaşında, evinde düşerek başından yaralanmasının ardından hayatını kaybetti. Belgrad'daki Novo Groblje'de (Yeni Mezarlık) toprağa verildi. Aile mezarı daha sonra kazılarak yeni sahiplerine satıldı ve mezar taşları tahrip edildi.
Günümüzde Atanasijević'i, Belgrad sokaklarında sokak sanatçısı TKV'nin çizdiği portre grafiti ile yazar Zoran Penevski'nin "Beyaz Kız İçin Ağıt" romanı yaşatıyor.
