Sırbistan Tarım, Ormancılık ve Su İşleri Bakanlığı, meyve suyu, konsantre meyve suyu, nektar ve ilgili ürünlerin kalite şartlarını düzenleyen yönetmeliği yeniledi. Yeni metin, doğal şekeri en az yüzde 30 azaltılmış meyve sularını ayrı bir ürün olarak tanımlıyor. Üreticilere ürün başına yazılı "üretici spesifikasyonu" zorunluluğu getiriyor ve etiket kurallarını sıkılaştırıyor. Kurallar 1 Ocak 2028'den itibaren uygulanacak.
BELGRAD – Tarım Bakanı Prof. Dr. Dragan Glamočić'in 23 Eylül 2026'da imzaladığı "Meyve suları ve insan tüketimine yönelik bazı ilgili ürünler hakkında yönetmelik", Resmi Gazete'de yayımlanmasından sonraki sekizinci gün yürürlüğe giriyor, ancak hükümleri 1 Ocak 2028'den itibaren uygulanacak. Yeni metin, 2018 tarihli (Resmi Gazete 103/18, 94/19, 2/20 ve 84/20) yönetmeliğin yerini alıyor.
Gıda şirketleri için neden önemli?
Sırbistan'da meyve suyu, nektar veya konsantre üreten ya da bu ürünleri ithal edip satan şirketler için yönetmelik üç noktada doğrudan iş yükü yaratıyor:
- Etiketler değişecek: Ürün adı, "konsantreden üretilmiştir" ibaresi, nektarda "meyve oranı" ve şeker beyanları için yeni yazım ve yerleşim kuralları var.
- Yazılı belge zorunlu: Üretime başlamadan önce her ürün için "üretici spesifikasyonu" hazırlanması gerekiyor.
- Geçiş süresi var: Yeni kurallardan önce etiketlenip ambalajlanan ve yeni şartlara uymayan ürünler, raf ömrü bitene kadar, en geç 30 Haziran 2028'e kadar satılabilecek.
Üretici spesifikasyonu zorunlu
Gıda işletmecisi üretime başlamadan önce ürün için yazılı bir spesifikasyon hazırlayacak. Metinde şunlar yer almak zorunda: ürün adı ve varsa ticari adı, kısa üretim süreci tanımı, ana hammadde ve katkılar, temel kalite şartları, etiket bilgileri, belgenin tarihi ve kayıt numarası. Aynı zorunluluk meyve sularından türetilen ilgili ürünler için de geçerli.
Şekeri azaltılmış meyve suyu
Yönetmelik, doğal olarak bulunan şekeri en az yüzde 30 azaltılmış meyve sularını ayrı bir kategori olarak tanımlıyor. Bu kategoride meyve suyu, meyve suyu konsantresinden üretilen meyve suyu ve konsantre meyve suyu bulunuyor. Şeker azaltma için yalnızca iki yönteme izin veriliyor: membran filtrasyonu ve maya ile fermantasyon. Ürünün diğer temel fiziksel, kimyasal, duyusal ve besinsel özellikleri ortalama meyve suyunda olduğu gibi korunmak zorunda. Üretici bunu spesifikasyonunda kanıtlamak zorunda. Kanıt olarak şeker azaltımının en az yüzde 30 olduğunu, uygulanan yöntemi ve özelliklerin korunduğunu gösteren belgeler gerekiyor.
Etiket kuralları
- Ürün adı: Tek meyveden yapılan üründe "meyve suyu" yerine doğrudan meyvenin adı kullanılabiliyor. Örneğin "elma suyu". İki veya daha fazla meyve kullanılmışsa meyveler miktara göre azalan sırayla yazılıyor. Üç veya daha fazla meyvede ise "çok meyveli" gibi ifadeler veya meyve sayısı yazılabiliyor.
- "Sadece doğal şeker içerir": Saf meyve suyunda, ürün adıyla aynı görüş alanında "Meyve suyu yalnızca doğal olarak bulunan şekerleri içerir" ibaresi kullanılabiliyor.
- Konsantreden üretim: Konsantreden yapılan ürünlerde ya da nektarlarda ürün adının yanında "konsantreden üretilmiştir" veya "kısmen konsantreden üretilmiştir" yazılması gerekiyor.
- Nektar: Etiketteki "meyve oranı: en az …%" ifadesi ürün adıyla aynı görüş alanında bulunmalı.
- Hindistan cevizi suyu: "Hindistan cevizi suyu" adı, etinin preslenmeden doğrudan ceviz içinden çıkarılan ürün için kullanılabiliyor.
- Nektarda "şeker eklenmemiştir": Bu beyan yalnızca ürün hiçbir eklenmiş şeker ve tatlandırıcı içermiyorsa kullanılabiliyor. O durumda etikette "doğal olarak bulunan şekerleri içerir" ibaresi de olmak zorunda.
Nektarlarda minimum meyve oranı
Yönetmelik nektarı üç gruba ayırıyor ve her grup için asgari meyve oranı ile eklenebilecek şeker/bal sınırı belirliyor:
| Grup | Örnekler | Asgari meyve oranı | Şeker / bal sınırı |
|---|---|---|---|
| I. Doğal halde aşırı ekşi meyveler | Çarkıfelek, siyah ve beyaz frenk üzümü, kuşburnu, vişne, ahududu, kayısı, çilek, ayva, erik | %25 ile %50 arası (örn. kayısı, çilek, ahududu %40; ayva ve mürver %50) | En fazla %20 |
| II. Asiditesi düşük, püre oranı yüksek veya aroması güçlü meyveler | Mango, muz, guava, papaya, liçi, nar | %25 | En fazla %15 |
| III. Doğal halde tatlı meyveler | Elma, armut, şeftali, turunçgiller, ananas, domates | %50 | En fazla %10 |
Yönetmelik domatesi de meyve sayıyor. Tatlandırıcı kullanımı sadece nektarda ve şeker içermeyen veya enerjisi azaltılmış nektar için mümkün. Diğer meyve sularında tatlandırıcı yasak.
Kalite sınırları
Yönetmeliğin ekleri ürün kalitesi için ayrıntılı değerler içeriyor. Öne çıkanlar:
- Brix (şeker/kuru madde) alt sınırları: Her meyve için ayrıca belirlendi. Örneğin elma suyu için en az 10,0, portakal suyu için 10,0, üzüm suyu için 13,5 Brix.
- Etanol: En fazla 3,0 g/l.
- Patulin (elma ve armut suyu): En fazla 50 µg/l.
- HMF: En fazla 20 mg/l (portakal, greyfurt ve mandalina suyunda 10 mg/l).
- Ekşilik düzeltme: Ürünlere limon veya misket limonu suyu, litrede en fazla 3 gram (susuz sitrik asit cinsinden) eklenebiliyor.
- Üzüm suyu: Kükürt dioksit en fazla 10 mg/l.
Uygunluk testleri için Sırbistan (SRPS EN) standartları ve uluslararası IFU yöntemleri kullanılıyor. Şeker azaltma oranı için ise validasyonlu yöntemlerle yapılan hesaplama öngörülüyor.
İthalatçılar ve Türk üreticiler için not
Yönetmeliğin 10. maddesine göre AB üyesi ülkeler ile Türkiye'de yasal olarak piyasaya sunulan ve EFTA ülkelerinde yasal üretilen meyve suları, eşdeğer güvenlik ve kamu yararı şartlarını karşılamaları halinde bu yönetmeliğin şartlarından muaf tutulacak. Ancak bu madde Sırbistan'ın AB'ye katıldığı gün uygulanmaya başlayacak. Yani şu an, ve 2028'den sonra da katılıma kadar, Türkiye'den ithal edilen ürünlerin de Sırbistan'ın bu kurallarına (etiket dahil) uyması gerekiyor.
Kaynak: Pravilnik o voćnim sokovima i određenim srodnim proizvodima namenjenim za ljudsku upotrebu, Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, br. 003025337 2026 14840 007 001 012 001, 23.09.2026. (Službeni glasnik RS, Pravno-informacioni sistem RS).
