Bağımsız Kültür Sahnesi Sırbistan (NKSS) tarafından Belgrad'da düzenlenen "Kültürün Tahribi ve Direniş Kültürü" başlıklı konferansta, kamu fonlarından kültür alanına aktarılan kaynaklara ilişkin kapsamlı bir analiz ile sanatçılara yönelik baskıların belgelendiği bir rapor kamuoyuyla paylaşıldı.
Güneydoğu Avrupa Ampirik Çalışmalar Merkezi'nden Prof. Predrag Cvetičanin'in sunduğu analiz, Kültür Bakanlığı, Belgrad Belediyesi Kültür Sekretaryası, Vojvodina Eyaleti Kültür ve İnanç Topluluklarıyla İlişkiler Sekretaryası ve Novi Sad Kültür Müdürlüğü'nün proje yarışmalarını kapsıyor. Analize göre 2026 yılında Kültür Bakanlığı'nın çağdaş üretim yarışmasında 953 proje yaklaşık 470 milyon dinar ile desteklendi; bu tutar, Bakanlığın toplam bütçesinin yalnızca yüzde 2,63'üne karşılık geliyor. Belgrad Belediyesi Kültür Sekretaryası'nın yarışmasında ise 208 proje 100 milyon dinar ile desteklendi.
Analizde, 2020, 2024 ve 2025 yıllarına ait bazı yarışmaların hiç açılmadığı ya da gerçekleştirilmediği; bu yıllara ayrılan ödeneklerin nereye harcandığının ise kamuoyuna açıklanmadığı belirtildi. Ayrıca, birden fazla milyon dinar tutarında destek alan şüpheli kuruluşların esasen kültür alanında faaliyet göstermediği, süreklilik taşımadığı ya da yarışma ilanından hemen önce kurulduğu iddia edildi.
NKSS'nin 107 üyesi bulunduğu belirtilen ağdan yalnızca iki projenin Bakanlık tarafından desteklendiği kaydedildi.
Konferansta ayrıca, sanatçılar ve kültür çalışanlarına yönelik baskıların sistematik olarak kayıt altına alınmasını amaçlayan "Baskı Kronikleri" raporu tanıtıldı. NKSS ve Sanat ve Kültür Topluluğu girişimi adına sunumu yapan Virginija Đeković Miketić, çağrının açılmasından itibaren bir ay içinde yaklaşık 40 tanıklık toplandığını aktardı. Toplanan vakalar arasında işten çıkarmalar, sözleşme yenilememe, iş tanımı değişiklikleri, gösteri ve program iptalleri ile mali desteğin kesilmesi yer alıyor. Tanıklıkların Belgrad ve Novi Sad'ın yanı sıra Zaječar, Užice, Leskovac, Šabac, Pančevo ve Kragujevac'tan geldiği bildirildi. Vatandaş Girişimleri ve ŠTIT platformuyla iş birliği çerçevesinde baskıya maruz kalan kişilere hukuki ve psikolojik destek sağlandığı, başvuru sürecinin ise devam ettiği belirtildi.
Stanica – Çağdaş Dans Servisi'nden Marijana Cvetković ise kurumsal krize paralel olarak kültür çalışanlarının kendi aralarında dayanışma ağları kurduğunu; Ne:BITEF girişimi, Niş'teki kültür çevrelerinin tepkileri ve çeşitli yerel örgütlenme biçimlerinin bu eğilimi yansıttığını ifade etti.
Konferans katılımcıları, kültür alanındaki krizin yalnızca finansman yetersizliğine indirgenemeyeceğini; kurumların uzun süreli zayıflatılması, yarışma sistemindeki belirsizlik ve mesleki özerkliğe yönelik baskıların uzun vadeli sonuçlar doğurduğunu savundu. NKSS, kültür politikasında şeffaflık ve demokratikleşme talebiyle izleme çalışmalarını sürdüreceğini açıkladı.
