Sırbistan'da, çalışanların sağlığını olumsuz etkileyen, yüksek fiziksel kondisyon gerektiren veya mesleğin doğası gereği süreyle sınırlı olan işlerde daha erken emeklilik imkanı sağlayan özel hizmet süresi (beneficirani radni staž) kapsamındaki meslek listesi genişletiliyor. Sırbistan Bağımsız Sendikalar Federasyonu Başkanı Zoran Mihajlović, Nova.rs'e yaptığı açıklamada, listenin genişlediğini ancak gelecekteki durumunun belirsizliğini koruduğunu bildirdi. Bu kapsamda, üçüncü çocuğunu doğuran annelere de ek iki yıl hizmet süresi hakkı tanınıyor.

Mihajlović, teknolojik gelişmelerin bu tür işlerin sayısını azaltabileceğini ve otomasyon ile robotlaşmanın özel hizmet süresi ihtiyacını kademeli olarak düşüreceğini vurguladı. Ancak mevcut durumda listenin genişlediğini kaydeden Mihajlović, Smederevo Demir Çelik Fabrikası örneğini aktardı. Fabrikadaki Çinli işverenin teknolojik işlem süreçlerinde ve yasal düzenlemelerde değişiklikler yaparak yeni bir risk değerlendirmesi yaptığını belirten Mihajlović, bu süreçte özel hizmet süresi hakkına sahip pozisyonların sayısının azaltılmasına yönelik adımlar atıldığını ifade etti. Bu kapsamda, Emeklilik ve Maluliyet Sigortası Fonu (PIO Fonu) tarafından oluşturulan bir komisyonun her bir iş pozisyonunu değerlendirdiğini açıklayan Mihajlović, fabrika bünyesindeki itfaiyeci pozisyonlarının özel hizmet süresi kapsamına alındığını ve bazı iş yerlerinde yıllık hizmet süresinin 12 veya 14 aydan 15 aya çıkarıldığını sözlerine ekledi.

Sırbistan genelinde 170.000'den fazla emeklinin bulunduğu ve yaşlılık ile maluliyet aylığı alan tüm hak sahiplerinin yüzde 13,3'ünün özel hizmet süresi esasına göre emekli maaşı aldığı belirtildi. Mihajlović, en yüksek oranın askeri personel ile özellikle zorlu ve riskli kabul edilen işlerde çalışanlar arasında olduğunu kaydetti. PIO Fonu verilerine göre, profesyonel askerlerin yüzde 98,5'i, yani 20.000'den fazla emeklinin bu haktan yararlandığı; serbest meslek sahiplerinde bu oranın yüzde 6,2, çiftçilerde ise sadece yüzde 1,3 olduğu açıklandı. Sırbistan'da halihazırda 36 farklı mesleğin özel hizmet süresi sistemi kapsamında olduğu aktarıldı. Bu meslekler arasında madenciler (yıl başına 18 aya kadar), itfaiyeciler, kanalizasyon ve ısıtma tesisleri çalışanları (yıl başına 14 ay), bacacılar ve cenazeciler (yıl başına 15 ay), radyologlar ve acil servis doktorları (15 ay), balerinler (18 ay), opera şarkıcıları, solistler ve halk dansçıları (yılda en az 50 performans ile 15 ay), pilotlar ve uçuş eğitmenleri (yılda en az 200 uçuş ile 18 ay), paraşüt eğitmenleri (yılda en az 30 atlayış ile 18 ay) yer alıyor. Özel hizmet süresi hakkının sadece riskli meslekler için geçerli olmadığı; engelli bireyler, savaş malulleri, görme engelliler ile multipl skleroz veya serebral palsi gibi ağır hastalıklardan muzdarip kişilerin de bu haktan faydalandığı, onlar için her yılın 15 ay olarak hesaplandığı vurgulandı. Üçüncü çocuğunu doğuran kadınlara ek iki yıl hizmet süresi hakkı tanınırken, 2032'den itibaren annelere bir çocuk için altı ay, iki çocuk için ise bir yıl hizmet süresi ekleneceği belirtildi. Mihajlović, özel hizmet süresinin amacının, sağlığı olumsuz etkileyen, yüksek fiziksel kondisyon gerektiren veya mesleğin doğası gereği süreyle sınırlı olan işlerde çalışanların daha erken emekli olmasını sağlamak olduğunu ifade ederek, bu durumun anneler için de üçüncü çocuktan sonra tamamen haklı olduğunu dile getirdi. Sırbistan'da özel hizmet süresi ile emekli olanların sayısının yıllar içinde arttığı; son 20 yılda bu statüye sahip emeklilerin oranının yaklaşık yüzde 25 arttığı; 2005'te 105-110 bin, 2010'da 115-120 bin, 2015'te 125-130 bin, 2020'de 135-140 bin civarında olduğu ve 2025 için 140-145 bin emekli tahmin edildiği aktarıldı.