Sırbistan'ın dış borcunun yaklaşık yüzde 11'ini, Çin'in Devlet İhracat İthalat Bankası'na olan borçları oluşturuyor. Bu bilgi, Sırbistan Maliye Bakanlığına bağlı Kamu Borç Yönetimi Dairesi'nin Ekim ayı itibarıyla yayımladığı son rapordan elde edildi. Sırbistan, özellikle altyapı projeleri için aldığı ondan fazla krediyi şu anda Çin'e geri ödüyor ve bu borcun toplam tutarı yaklaşık 2,8 milyar avro olarak belirtiliyor.

Ancak bu, Sırbistan'ın Çin'e olan toplam borcunun tamamını yansıtmıyor. Çünkü Sırbistan, komunal ve kanalizasyon altyapı projeleri için Çin Bankası'ndan da krediler aldı. Bu durum, Sırbistan'ın 2026 yılı bütçesinde yer alıyor. Sırbistan Merkez Bankası, Radyosu Slobodna Evropa'ya (RSE) yaptığı açıklamada, Sırbistan'ın Çin bankalarına ve devletine olan toplam borcunu belirtmeyi reddetti; bu bilgilerin gizli olduğunu ifade etti.

Kamu Borç Yönetimi Dairesi'nin verileri, Sırbistan’ın Çin'in İhracat İthalat (EXIM) Bankası'na, Avrupa Yatırım Bankası gibi bazı Avrupa bankalarına göre daha fazla borçlandığını ortaya koyuyor. Çin yatırımları üzerine çalışmalar yürüten Siyasi Bilimler Uzmanı Sonja Stojadinović, bu durumu beklenen bir sonuç olarak değerlendirdi.

Stojadinović, “Çin kredileri için prosedür süresi daha kısa, ancak şeffaflık açısından yeterli değil,” şeklinde ifadelerde bulundu.

Sırbistan'daki altyapı projelerinde Çinli şirketlerin rolü, şeffaflık eksikliği ve kamu ihalelerinin atlanması gibi eleştirilerle gündeme geliyor. Sırbistan hükümeti, 2009 yılında Çin ile imzalanan ekonomik ve teknik işbirliği uluslararası anlaşmasına atıfta bulunarak, Çinli şirketlerle doğrudan sözleşme yapmanın mümkün olduğunu ve ihale düzenlemesine gerek olmadığını savunuyor. Sırbistan ile Çin arasındaki anlaşmalardaki şeffaflık sorunu, 2024 yılı Kasım ayında Novi Sad'daki Demiryolu İstasyonu'nda meydana gelen ve 16 kişinin hayatına mal olan çatı çökmesi olayından sonra daha da ön plana çıktı.

İstasyon, Novi Sad'dan Macaristan sınırına kadar olan demiryolu modernizasyon projesinin bir parçasıydı. Bu projede, Çinli şirketler China Railway International (CRIC) ve China Communications Construction Company (CCCC) ihalesiz bir şekilde görevlendirildi. Bu iki şirket, belirli yetkililerin bu projeden en az 18,7 milyon dolarlık bir "mali kazanç" sağladıkları iddiasıyla, Organize Suçlar Savcılığı tarafından yürütülen bir soruşturmanın hedefinde bulunuyor.

Sırbistan, bu demiryolu projesi için 2039 yılına kadar ödenecek bir kredi aldı ve mevcut borcun tutarı bütçeye göre 763 milyon avro olarak belirlenmiştir.

Politikolog Sonja Stojadinović, bu durumun arkasındaki sebebin "sade prosedürlerde" saklı olduğunu ifade etti.

Stojadinović, “Çin kredileri, süreç açısından daha avantajlı; daha hızlı alınabiliyor ve şartlarının yanı sıra Avrupa Yatırım Bankası ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası ile karşılaştırıldığında daha kolay uygulanıyor,” değerlendirmesinde bulundu.

Avrupa bankalarının, kredileri almak isteyen ülkelerin yerine getirmesi gereken birçok siyasi koşulu bulunduğuna dikkat çeken Stojadinović, “Çin kredileri ise sadece, devletin Çin’in iç ve dış politikasına karışmaması ve tek Çin politikasını desteklemesi gibi siyasi koşullara bağlı,” dedi.

Çin, Sırbistan'da ayrıca bir yatırımcı olarak da aktif rol oynamakta. Sırbistan'daki en büyük Çinli yatırımcılar arasında, 2018 yılında devlet maden şirketi RTB Bor’u satın alan Ziğin şirketi ile 2016 yılında Smederevo Demir Çelik Fabrikası’nı satın alan Hestil şirketi yer alıyor. Her iki yatırımcı da çevre kirliliği konusunda yerel aktivistlerin endişeleri ve suçlamalarıyla karşı karşıya kalmakta. Çinli şirketler, yalnızca Çin'den gelen kredilerle finanse edilen devlet projelerinde değil, aynı zamanda devletin ihale düzenlemediği diğer büyük işlerde de yer alıyor.

Belgrad'da düzenlenecek uluslararası EXPO sergisi için, devlet destekli Çinli PowerChina şirketi görevlendirildi.