Nova arheološka otkrića na Itaki potvrđuju da legendarni kralj Odisej nije bio samo Homerov junak, već i predmet verskog poštovanja tokom gotovo čitavog milenijuma. Imao je sopstveno svetilište, hodočasnike i svečanosti organizovane u njegovu čast.
Za stare Grke Odisej nije bio samo domišljati kralj Itake koji je deset godina lutao pre nego što se vratio kući. Bio je mnogo više od toga - heroj koji je vekovima poštovan gotovo kao božanstvo, iako nema potvrde da je on zaista i postojao.
Najnovija arheološka otkrića sa Itake dodatno potvrđuju da glavni junak Homerove "Odiseje" nije živeo samo na stranicama epa, već je imao stvarno versko značenje za brojne generacije. Povodom prikazivanja filma "Odiseja" Kristofera Nolana, BBC je objavio opširnu analizu zasnovanu na istraživanjima Univerziteta u Janjini.
Iskopavanja su donela nove dokaze o postojanju čuvenog Odisejona , svetilišta u kojem su stari Grci odavali počast legendarnom kralju Itake.
Istraživanja su sprovedena na arheološkom lokalitetu poznatom kao " Homerova škola" , monumentalnom kompleksu iz helenističkog perioda. Arheolozi su pronašli bronzani novac sa likom bradatog Odiseja, kao i delove crepa sa urezanim natpisom "Odisejev" (ΟΔΥΣΣΕΟΣ).
Prema mišljenju istraživača, upravo je taj natpis od izuzetnog značaja. Slični natpisi pronađeni su i u svetilištima posvećenim bogovima poput Posejdona i Apolona, što ukazuje da je i ova građevina bila posvećena junaku "Odiseje". Pronađen je i natpis " Odiseju" , za koji se veruje da predstavlja zavetni dar nekog hodočasnika, čime se dodatno potvrđuje da je lokalitet služio kao mesto verskog poštovanja.
Arheolozi smatraju da je kult Odiseja nastao još u 9. veku pre nove ere, kada su priče o njemu prenošene usmenim putem, pre nego što je „Odiseja“ zapisana krajem 8. veka pre nove ere.
Svetilište je nastavilo da funkcioniše i tokom helenističkog i rimskog perioda, što znači da je poštovanje Odiseja trajalo gotovo hiljadu godina.
Još tridesetih godina prošlog veka na Itaki je pronađeno dvanaest bronzanih tronožaca iz 9. i 8. veka pre nove ere, za koje se smatra da su predstavljali zavetne darove posvećene Odiseju.
Važan dokaz predstavlja i antički dekret pronađen u ruševinama grčkog grada Magnezije, na području današnje Turske.
Tekst, koji potiče iz 207. godine pre nove ere, izričito pominje Odisejon na Itaki, ali i Odiseju , svečanost posvećenu ovom legendarnom junaku.
Stručnjaci smatraju da su tokom proslave održavala sportska takmičenja, pozorišne predstave i recitovanja Homerovih epova. Nije isključeno ni da su prinošene žrtve Odiseju i boginji Atini, njegovoj zaštitnici.
Savremenom čoveku može delovati neobično da književni junak bude poštovan gotovo kao bog. Međutim, za stare Grke granica između mita, istorije i religije bila je mnogo manje izražena.
Heroji poput Herakla, Jasona i Odiseja smatrani su stvarnim ličnostima koje su izvršile velika dela i koje su, nakon smrti, nastavile da štite zajednice koje su ih slavile. Profesor klasičnih studija Džoel Kristensen objašnjava da su grčki mitovi predstavljali zajednički kulturni jezik gradova širom Mediterana.
"Mitovi su bili niti koje su povezivale različite zajednice", ističe on.
Nova otkrića pokazuju da za stare Grke "Odiseja" nije bila samo književno remek-delo.
Odisej, čovek koji je nadmudrio Kiklopa, odoleo Sirenama i deset godina pokušavao da se vrati na Itaku, postao je simbol istrajnosti, mudrosti i povratka kući. Vekovima su ljudi dolazili na Itaku ne samo da bi se prisećali Homerovog junaka, već i da bi mu odali počast, ostavili zavetne darove i zatražili njegovu zaštitu.
Možda je upravo to najzanimljiviji nastavak priče o "Odiseji" - Odisej nije živeo samo u Homerovim stihovima, već i u veri ljudi gotovo hiljadu godina.
