Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da düzenlenen 18. Krokodil Festivali, bu akşam Eski Yugoslavya Müzesi önündeki amfi tiyatroda açıldı. Festival organizatörleri, Avrupa Evi'nde gerçekleştirdikleri medya ve davetli buluşmasında, etkinliğin yalnızca bir edebiyat festivali olmadığını, aynı zamanda sivil angajman ve eleştirel düşünceyi teşvik ettiğini belirtti. Krokodil Derneği Yönetici Direktörü Milena Berić, Margaret Atwood, Laszlo Krasznahorkai, Hanif Kureishi, Irvine Welsh, Dubravka Ugrešić ve Slavenka Drakulić gibi isimleri ağırlayan geçmiş 18 yılı hatırlattı. Berić, "Sivil angajmana, eleştirel düşünen bir kitle geliştirmeyi amaçlayan kültürel içerik üretimine derinden bağlıyız. Her şeye rağmen buna bağlı kalmaya devam ediyoruz. Bu yüzden festivalin başlığı 'İtaatsizlik'. Edebiyat, susturulması imkansız olduğu için en saf haliyle itaatsizliktir. Krokodil bir festivalden çok daha fazlasıdır ve çok sayıda Avrupalı ortağın desteği sayesinde daha adil bir toplum mücadelesinde yalnız olmadığımızı biliyoruz" ifadelerini kullandı. Avrupa Birliği Sırbistan Delegasyonu Başkanı Andreas von Bekerat, Krokodil Festivali'nin açılışının bir parçası olmaktan onur duyduğunu dile getirdi. Von Bekerat, "Belgrad'a geldiğimden beri bu festivali duydum ve Krokodil'in sadece bir festival değil, sanatçıların, yazarların, eleştirel düşünebilen herkesin buluşma yeri olduğunu öğrendim. Böylesi yerler günümüzde her zamankinden daha önemli. Edebiyat zihinleri açar, susturulanlara ses verir, farklı bir gelecek hayal etmemize, stereotipleri yıkmamıza yardımcı olur. Baskı altındaki toplumlarda edebiyat bir direniş eylemidir" açıklamasını yaptı. Andreas von Bekerat, bir tartışma ortamı yaratanların yalnızca kültürel peyzajı zenginleştirmekle kalmayıp, aynı zamanda demokratik yaşama da katkıda bulunduğunu kaydetti. Von Bekerat, "Kültür, toplumların kendilerini nasıl anladıkları, geleceği nasıl inşa ettikleri konusunda esastır. Krokodil'in bu misyonu, Avrupa Birliği'nin özünü yansıtır. Zira sanatsal, medya özgürlükleri, sivil özgürlükler her demokratik toplumun temelidir. Sanatçılar, yazarlar, gazeteciler, sistemdeki aksaklıklara işaret etmek, onları 'dile getirmek' için vardır. Sırbistan'ın AB yolunda sadece teknik koşulları yerine getirmek değil, bağımsız seslerin söz sahibi olduğu, sivil toplumun anlamlı ve bağımsız bir şekilde yaratım yapabileceği, demokratik değerlerin sorgulanmadığı bir kültürün geliştirilmesi de önemlidir. İnsanların sadece özgürce konuşmasına değil, düşünmesine de olanak tanıyan platformlar gereklidir. Krokodil tam da bunu yapıyor. Ve kültür bir direniş gücüdür" vurguladı. Festival Program Direktörü Vladimir Arsenijević, 18. Krokodil'in yine bozulmuş sosyal koşullarda gerçekleştiğine ve yaşadıkları ve faaliyet gösterdikleri toplumda katılmadıkları her şeye karşı bir karşı ağırlık ve direniş biçimi olarak işlev gördüğüne işaret etti. Arsenijević, Lea Ypi, Rachel Kushner, Åsne Seierstad, Monika Herceg, Rumena Bužarovska, Dubravka Stojanović, Zoran Kesić, Radmila Petrović, Ivan Ramljak, Svetislav Basara, Dragan Marković gibi isimleri duyurarak zengin Krokodil programını tanıttı. Arsenijević, "Kuruluşumuzdan, 2009 yılından beri kamuoyuna aynı cümleyi iletiyoruz: 'Krokodil'e gelin ve arkadaşlarınızı getirin'" diye ekledi. Norveç Krallığı Büyükelçisi Kristin Melsom, politikanın kutuplaştırdığı günümüz dünyasında sanatçıların insanları hareket ettirip birleştirebileceğini belirtti. Melsom, "Yazar Åsne Seierstad'ın bu yılki festivalin bir parçası olmasından mutluluk duyuyorum. Belgrad ona mükemmel uyuyor, çünkü 1999 ve 2000 yıllarında Sırbistan'ı dolaşmış, milliyetçilerle, Yugo-nostaljiklerle, rock müzisyenleriyle tanışmış... Ve ilk kitabını bu konuda yazmış. Bu anlamda bu ziyaret sembolik bir geri dönüş ve bu dönüş sırasında üç prestijli Norveç ödülünü kazanan yeni kitabını tanıtacak" dedi. Norveç Büyükelçisi'nin bahsettiği yazar Åsne Seierstad, Avrupa Evi'ndeki medya buluşmasına kendisi de katıldı. Gazetecilerin ve davetlilerin önüne çıkarak, "Belgrad'da yazar oldum" ifadesini kullandı. Seierstad, "1999'da Kosova savaşını takip eden bir televizyon muhabiriydim. Ancak cümlelerin ve analizlerin 90 saniyeden uzun sürememesinden yorulmuştum. Daha derin düşünmek, daha fazla yazmak ve o zamanlar Kosova'yı hedef alan ülkeyi tanımak istedim. Sırbistan o zamanlar Avrupa'nın hasta adamı olarak görülüyordu, yaptırım altındaydı ve ben buraya geldim. Bir öğrenci çiftiyle birlikte yaşadığım bir daireye yerleştim. Kitap yazmaya başlarken, onlarla mutfak masasında oturuyordum ve karakterleri geliştirmek için Slobodan Milošević'i seven yaşlı birine ihtiyacım olduğunu fark ettim. Bana 'sorun değil' dediler ve amcaları, büyükanneleri, büyükbabaları gibi akrabalarından bahsettiler. Böylece karakterleri inşa etmeye başladım" diye anlattı. Belgrad'daki 27 yıl önceki kalışını hatırlayan yazar, Norveç'te bir kişiyle tanışıldığında bir arkadaş kazanıldığını, ancak Sırbistan'da bir kişiyle tanışıldığında bin arkadaş kazanıldığını dile getirdi. Åsne Seierstad, "İlk kitabım 2004'te yayımlandı ve bu kadar zaman sonra Belgrad'a geri dönmek ilginç. Özellikle şu anki öğrenci protestoları göz önüne alındığında, içinde yaşadığınız ülke çok gizemli" şeklinde konuştu. Seierstad, bu akşam Krokodil'de Ukrayna'daki savaşı anlattığı yeni kitabını tanıtacağını ve "Rusya'da telaffuz edilmemesi gereken bir kelime" olduğunu ekledi. Seierstad, "Kitabı yazmak için Rusya'ya gittim ve neyse ki vize alabildim. 1999 sonu ve 2000 başında Sırbistan'da kalırken hiç tehlike hissetmedim, ancak Rusya farklı, sizi takip eden insanlar var. Rusya'da önce yaşlı bir kadınla, sonra bir muhalefet lideriyle aynı evi paylaştım ve Vladimir Putin için savaşanların ve ona karşı çıkanların hayatını takip ettim. Bu savaşı kimin ve nereye götürdüğünü öğrenmek istedim, çünkü edebiyatın hayatın hoş olmayan kısımlarına da inmesi gerektiğine inanıyorum" açıklamasını yaptı. İsveç Krallığı Büyükelçiliği Maslahatgüzarı Sufyan Kadhim, Krokodil'in yıllardır gururla destekledikleri bir platform olduğunu ve birlikte bir dizi kültürel etkinlik düzenlediklerini aktardı. Kadhim, "Kurumlar, yazarlar ve okuyucular arasında bir bağ olduk. Ve bu yılki festivalin teması, İsveç edebiyatında köklü bir şeyi, belki de duyulmayanlara ses vermeyi yansıtıyor" ifadelerini kullandı. Krokodil ile iş birliği yapan ve Belgrad'da tanıtım yapacak olan İsveç festivali Littfest'in program direktörü Erik Jonson, 1991 tarihli Billy Bragg'in "Sexuality" hitini hatırlattı. Şarkıda Crvena Zvezda futbol kulübünden bahsediliyordu. Bu tesadüf değildi, çünkü gençken İsveç'teki yerel bir kulüpte antrenörü, maç sırasında hakemlere bağıran, iki paket sigara içen ve kendisini eski bir Zvezda oyuncusu olarak tanıtan Predrag Janković adında bir adamdı. Ama ona inanmamıştı. Jonson, "Ancak Krokodil'de son bulunduğumda, önce bir Zvezda maçına, ardından o kulübün müzesine gittim ve antrenörümün adını buldum. Gerçekten Zvezda'da oynamış, her zaman doğruyu söylemiş. Predrag Janković, nerede olursan ol, senden özür borçluyum, Piksi, Dejan Savićević, Prosinečki ile aynı yedek kulübesini paylaştığını biliyorum" diye duygularını ifade etti. Erik Jonson, şekillendirdiği festivalin Krokodil ile olan iş birliğinin, insanların başkaları hakkında kafalarında taşıdıkları hikayelerin, eski antrenörüyle olanı gibi, yanlış olduğunu ona gösterdiğini belirtti. Jonson, "İsveç'in çatışmasız, huzurlu bir yer olduğu fikri de aynı derecede yanlış. Yazarlarımız tam da bunu, göçü, dili, kimliği, aileleri, sınırlar ötesine uzanan toplulukları yazıyorlar. İdeal bir toplum hakkında yazmıyorlar. Şu anda Dünya Kupası oynanıyor. Ve futbol bize insanların farklı mekanlara ait olabileceğini bir kez daha hatırlatıyor. Edebiyatta da durum aynı" diye sözlerini tamamladı. Bir aydan uzun süredir Krokodil Yazarlar Evi'nde misafir yazar olan, bu bölgeyle uzun süredir ilgilenen Hollandalı profesör ve tarihçi Ger Duzings de festivalde sunum yapacak. Duzings, "Uzun süre Kosova ve Bosna'da antropolog olarak çalıştım ve şimdi de medya için etnik çatışmaları takip ediyorum. Ancak Srebrenitsa araştırmalarımın merkezi olmaya devam etti. Doksanların sonunda bu konu üzerinde çok çalıştım. Yürüttüğümüz araştırma, Hollanda'da toplumsal bir tartışma başlatma arzusuyla en önemlilerinden biriydi. Raporumuzun büyük bir etkisi oldu, çünkü hatırlatmak gerekirse, Nisan 2002'de Hollanda Hükümeti istifa etti. Srebrenitsa beni hiç bırakmadı. Ne yazık ki, suçlar, savaşlar hala devam ediyor ve Ortadoğu ile de ilgileniyorum" açıklamasını yaptı. Profesör, Krokodil'in bu yılki teması olan "İtaatsizlik"in kendisiyle çok güçlü bir şekilde rezonans kurduğunu ekledi. Duzings, "Ve sadece bir süredir burada devam eden sokak protestoları yüzünden değil. Krokodil'in yaptığı şey önemli, çünkü bir alan sağlıyor, gerçeğin konuşulmasına izin veriyor. Akademik özgürlük burada tehlike altında, birçoğu konumlarını kaybetmemek için konuşmaktan korkuyor. Bu yüzden akademik camiadan birçok kişinin Krokodil'in başlığını düşüneceğini umuyorum" diye kaydetti. Krokodil'i uzun süredir destekleyen Almanya'nın Büyükelçisi Anke Konrad, festivalin "yaşlandığını ama aslında hiç küçük olmadığını" belirtti. Konrad, "Sanki anaokulundan fırlamış ve reşit olmuşsunuz gibi. Yazarlar, aktivistler insanları birleştiriyor ve Krokodil'de hep böyle oldu. İnsanların yeni fikirler alışverişinde bulunabileceği ve Belgrad'da Avrupa ruhunun yeniden canlandığı bir yer. Bu kutuplaşma zamanında, özgür düşünce alışverişi ve açık tartışma alanları her zamankinden daha önemli. Ve Krokodil, Sırbistan'ı Avrupa'nın sosyal haritasına koyuyor" sözleriyle konuşmasını tamamladı.