Güney Amerika'nın kuzeydoğusunda, bir milyondan az nüfuslu tropikal bir ülke olan Gvajana, petrol ihracatının dünyadaki en hızlı artışıyla Hürmüz Boğazı'ndaki kaostan önemli karlar elde ettiğini Ekonomist bildirdi. Füze ve dron operasyonları Gvajana'dan çok uzakta olsa da ülke bu durumdan büyük ölçüde faydalanmaktadır. Yeni keşfedilen açık deniz petrol sahalarında 2019'da başlayan üretimle ekonomisinin dört katına çıktığını belirten Ekonomist, bunun küresel çapta en hızlı büyüme olduğunu kaydetti. Petrol fiyatlarının 2025'te varil başına ortalama 69 dolar olduğu sakin bir döneme rağmen bu büyümenin gerçekleştiği, bugün ise fiyatların varil başına 100 dolar civarında seyrettiği vurgulandı. Yüksek petrol fiyatlarının Gvajana için elverişli bir dizi gelişmenin sadece en yenisi olduğu aktarıldı. Eylül ayında merkezci Cumhurbaşkanı Irfaan Ali'nin yeniden seçilmesiyle aşırı sağın yükselişinden endişe duyan yatırımcıların rahatladığı belirtildi. İki ay sonra Ali'nin Brezilya'nın Belem kentindeki COP30 konferansında Gvajana'yı iklim politikalarında lider olarak tanıttığı ve petrol gelirlerini iklim değişikliğine adaptasyon için kullanacağına dair muğlak bir söz verdiği açıklandı. Ocak ayında ABD lideri Donald Trump'ın emriyle Amerikalı askerlerin Venezuela'yı işgal ederek Cumhurbaşkanı Nicolas Maduro'yu tutukladığı açıklandı. Ekonomist, Maduro'nun Gvajana topraklarının bir kısmını agresif bir şekilde ele geçirmesinin ardından ayrılışının, Gvajana'nın hidrokarbonlarını çıkardığı Atlantik'te 200 kilometre açıkta yer alan devasa bir yatak olan Stabroek bloğunun daha önce yasaklı kısımlarında keşiflerin devam etmesine olanak sağladığını aktardı. Eski doğal kaynaklar bakanı Rafael Trotman, beklenmedik gelirin şimdiden akmaya başladığını belirtti. Bir tahmine göre, gelirlerin İran savaşından önce yaklaşık 370 milyon dolardan haftalık 623 milyon dolara yükseldiği bildirildi. Bu anı değerlendirmek isteyen ExxonMobil liderliğindeki bir konsorsiyum olan Stabroek bloğu operatörleri, üretimi yüzde 2,5 artırarak günde 940.000 varile çıkarmayı hedeflediklerini kaydetti. Başarılı olmaları ve fiyatların 2026'da varil başına 100 doların üzerinde kalması durumunda, petrol sahalarının bu yıl Gvajana'ya 33 milyar dolar gelir getireceği vurgulandı. Gvajana petrolünün üçte ikisinin, enerji için yüksek primler ödeyen Avrupa'ya gittiği ve varil başına piyasa fiyatının üzerinde mütevazı 10 dolar eklendiğinde, Gvajana'nın “savaş bonusunun” yüzde 90'ı aştığı belirtildi. Ekonomist, hikayenin burada bitmediğini aktardı. Hükümetin şu anda her varilin değerinin yalnızca yüzde 14,5'ini alırken, konsorsiyumun geri kalanını aldığı belirtildi. Ancak çatışmaların neden olduğu fiyat artışının, şirketlerin tarihi maliyetlerinin beklenenden bir yıl önce, 2026'nın sonuna kadar geri ödeneceği ve bu durumda hükümetin payının artacağı vurgulandı. Petrol şirketlerinin üretimi daha fazla genişletmemesi halinde Gvajana'nın gelirin yüzde 52'sini almaya başlayacağı kaydedildi. Tedarik kesintileriyle teşvik edilen şirketlerin, hükümetin pahasına ek keşif ve geliştirme planladığı, bunun kısa vadede gelirleri sınırlayacağı ancak gelecekte daha yüksek kazançlar getirebileceği açıklandı. Büyük şirketlerin hızla hareket ettiği belirtildi. Konsorsiyumun mevcut dört projesinin her birinin 2 milyar dolar değerinde yüzen bir depolama ve işleme tankı (FPSO) ile desteklendiği açıklandı. ExxonMobil'in beşinci FPSO'nun, başlangıçta planlanandan bir yıl önce, önümüzdeki aylarda üretime başlamasını hızlandırmaya çalıştığı vurgulandı. Altıncı FPSO'nun yapım aşamasında olduğu ve yedincinin de 2028'de, yine bir yıl önce üretime başlaması hedefiyle hızla hazırlandığı belirtildi. Mart ayında şirket, Gvajana'da doğal gaz üretecek ilk proje olan sekizinci proje için planlarını sunduğunu ve bir yıl içinde dokuzuncu için de başvuru yapacağını aktardı. Savaş öncesinde bile hükümetin bu yıl 2,8 milyar dolarlık rekor petrol geliri beklediği kaydedildi. 2025'te devlet bütçesinin yaklaşık yarısını fosil yakıt gelirlerinin oluşturduğu ve bunun Azerbaycan'a yakın olduğu, petrol üretiminin ise GSYİH'nin dörtte üçünü oluşturarak Libya'dan daha büyük bir paya sahip olduğu vurgulandı. Rystad Energy danışmanlık şirketinden Radhika Bansal, bu fiyat şokunun bağımlılığı daha da derinleştireceğini belirtti. Petrol karları artarken, artan enerji maliyetlerinin diğer sektörleri etkilediği açıklandı. Hükümetin yakıt üzerindeki tüketim vergisini kaldırarak ve devlet dağıtıcısı GuyOil'e fiyat artışlarını sınırlama görevi vererek yanıt verdiği açıklandı. Ancak özel operatörlerin fiyatları yükselttiği ve bunun Ali'nin “ekonomik vatanseverlik” çağrısı yapmasına neden olduğu kaydedildi. Bu durumun, hammadde ihracatındaki patlamanın ekonominin geri kalanına zarar verdiği “kaynak laneti” veya “bolluk paradoksu” korkusunu uyandırdığı belirtildi. Gvajanalı politikacıların bunun farkında olduğu ve sonuçlarını hafifletmeye çalıştıkları vurgulandı. Brezilya'ya giden bir otoyol da dahil olmak üzere birçok önemli altyapı projesinin yapım aşamasında olduğu veya Demerara Nehri üzerindeki devasa köprü gibi tamamlandığı kaydedildi. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) geçen yılki raporunda, yollara, okullara ve hastanelere yapılan büyük yatırımlara rağmen hükümetin temel enflasyonu ve mali açığı şimdilik kontrol altında tutmayı başardığı belirtildi. Ancak belirgin sorunların devam ettiği belirtildi. Petrol patlamasının faydalarının geniş halk kesimlerine ulaşmadığı yönündeki eleştirilerin arttığı aktarıldı. Inter-Amerikan Kalkınma Bankası'nın verilerine göre, yaklaşık 800.000 nüfusun yüzde 58'inin günde 6,85 dolardan az gelirle yoksulluk içinde yaşadığı, yüzde 32'sinin ise günde 3,65 dolardan az gelirle aşırı yoksulluk içinde yaşadığı açıklandı. Kirli petrolle çalışan termik santrallerin yerine elektrik üretmek için doğal gazı karaya getirme amaçlı öncü projenin yıllarca geciktiği ve bütçeyi altı kat aştığı açıklandı. Bunun kısmen, hükümeti siyasi olarak destekleyen ancak jeolojik koşulları elverişsiz olan bir alana yerleştirme kararından kaynaklandığı kaydedildi. ExxonMobil'in, yeterli talep oluşmadıkça siyasi olarak “dost” olan bu alana ikinci bir boru hattı inşa etmeyi reddettiği belirtildi. Eski Maliye Bakanı Winston Jordan, Gvajana'nın egemen fonunun mevcut beklenmedik gelirleri ve çok daha fazlasını kurtarması gerektiğini belirtti. Bunun kamu harcamalarını dizginlemeye yardımcı olacağı vurgulandı. Ancak yüksek petrol fiyatları devlet gelirlerine yansımaya başladıkça, parayı israf etme cazibesinin güçlü olacağı kaydedildi. Ekonomist Gvajana'nın iyiliği için Cumhurbaşkanı Irfaan Ali ve müttefiklerinin buna direnmeleri gerektiğini vurguladı.