Sırbistan'da hamilelere, özel laboratuvarlarda 300 ila 1.200 avro arasında değişen fiyatlarla yapılan noninvaziv prenatal testin (NIPT) devlet tarafından karşılanması planlanıyor. Ancak uygulamanın ayrıntıları henüz netleşmedi.
Belgrad'daki Višegradska Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği (GAK) Müdürü Dr. Aleksandar Stefanović, anne kanındaki fetal DNA'nın incelenmesine dayanan testin en sık görülen kromozomal bozuklukları tespit edebildiğini ve güvenilirliğinin yüzde 99'un üzerinde olduğunu belirtti.
Stefanović'e göre test, Down, Edwards ve Patau sendromlarının yanı sıra Klinefelter ve Turner sendromlarını da ortaya koyabiliyor. Analiz cinsiyet kromozomlarını da kapsayabildiği için bebeğin cinsiyetinin belirlenmesine imkân tanıyor. Ancak bunun kesin bir teşhis değil, bir tarama testi olduğunu vurgulayan Stefanović, sonuçların bir bozukluk olasılığına işaret etmesi halinde anomalinin gerçekten var olup olmadığının ek analizlerle doğrulandığını söyledi.
Test, gebeliğin dokuzuncu veya onuncu haftasından itibaren yapılabiliyor; ancak zamanlama tıbbi endikasyonlara ve doktorun değerlendirmesine bağlı. Stefanović, testin önerilmesine yol açabilecek durumlar arasında annenin 35, partnerin 45 yaşından büyük olması, ailede genetik anomali öyküsü, daha önce spontan düşükle sonuçlanan gebelik ve tüp bebek yöntemiyle gerçekleşen gebelikleri sıraladı. Ona göre hamilelerin yüzde 15 ila 25'inin bu tür bir test için tıbbi endikasyona sahip olduğu tahmin ediliyor.
NIPT, karın duvarı ve rahim duvarından iğneyle girilerek amniyon sıvısı örneği alınan amniyosentez gibi invaziv yöntemlerden ayrılıyor. Kan analizi rahme müdahale gerektirmiyor ve invaziv işlemlere bağlı riskleri taşımıyor. Stefanović, invaziv prosedürlerde kanama, enfeksiyon ve spontan düşük gibi komplikasyonlar görülebileceğine dikkati çekerek noninvaziv testin daha güvenli bir tarama yöntemi olduğunu ifade etti. Sonucun genetik bozukluk riskinin arttığını göstermesi halinde gebe, ek tetkiklere ve genetik danışmanlığa yönlendiriliyor.
Devlet tarafından karşılanacağı duyurulan testin uygulanmasına ilişkin ayrıntılar ise henüz belirlenmedi. Test hakkının nasıl belirleneceği, endikasyonları kimin vereceği ve hangi sağlık kurumlarında uygulanacağı netleşmiş değil. Stefanović, masrafların öncelikle doktor veya bir kadın doğum konsiliyumunun tıbbi endikasyon saptadığı gebeler için devlet tarafından karşılanmasını bekliyor. Şu ana kadar kadın doğum alanındaki tüm işlemlerin genellikle tıbbi endikasyonlara bağlı olduğunu belirten Stefanović, konuya ilişkin henüz kesin bir talimat bulunmadığını, ancak tıbbi endikasyonu olanların devlet tarafından karşılanacağını tahmin ettiğini söyledi.
Tıbbi endikasyon olmaksızın kişisel talebiyle test yaptırmak isteyen gebelerin devlet desteğinden yararlanıp yararlanamayacağı ve bunun hangi koşullarda mümkün olacağı ise belirsizliğini koruyor.
Özel laboratuvarlarda noninvaziv prenatal testlerin fiyatı, analizin kapsamına ve incelenen bozukluk sayısına göre yaklaşık 300 ila 1.200 avro arasında değişiyor. Temel paketler çoğunlukla söz konusu beş genetik bozukluğun ve cinsiyet kromozomlarının incelenmesini kapsıyor. Genişletilmiş analizler de bulunuyor; ancak Stefanović'in aktardığına göre devlet finansmanı, genetik anomalilerin tespitini kapsayacak, yalnızca bebeğin cinsiyetini belirlemeye yönelik testleri değil.
Ücretsiz test uygulamasının, ailelerin mali yükünü hafifletmesi ve doktorların analize ihtiyaç duyan gebelere testi önermesini kolaylaştırması bekleniyor. Stefanović, bunun kadınlar, anne adayları ve aileleri için büyük bir kolaylık olacağını değerlendirdi.
Uygulamanın hayata geçmesi için test yönlendirme kriterleri ve testin yapılacağı kurumlar da dahil olmak üzere mesleki ve metodolojik talimatların belirlenmesi gerekiyor. Stefanović, bu süreçte endikasyonları kimin vereceğini ve hangi kurumlarda uygulanacağını belirleyecek talimatların hazırlanmasının önemli olduğunu sözlerine ekledi.
