Dinar bozduran vatandaşların euro talebi ekimde arttı: Menjačnice 34,4 milyon euroluk net satış yaptı

Sırbistan Merkez Bankası (NBS) verilerine göre, ekim ayında yetkili döviz bürolarında euroya olan talep arttı. Bürolar eylülde 15,6 milyon euroluk net alım gerçekleştirirken, ekimde 34,4 milyon euroluk net satış yaptı. Merkez Bankası, artan talebin tamamen karşılandığını ve döviz piyasasının düzenli işlediğini bildirdi.

NBS, euro talebi, kur ve döviz bürolarının denetimine ilişkin verileri paylaştı. Açıklamada, son günlerde dinar bozdurmaya yönelik ilginin arttığı yönündeki bilgiler değerlendirildi.

Merkez Bankası'na göre 20 Ekim itibarıyla hem dinar hem de döviz mevduatları artıyor. Para bozdurmayı düşünen vatandaşlar açısından en önemli kalem ise kur farkı maliyeti. NBS'nin hesaplamasına göre, 1 milyon dinar karşılığında euro alıp bunu yeniden dinara çevirmek, yönetmelikte öngörülen azami kur aralığında yaklaşık 25 bin dinara varan kayıp anlamına gelebiliyor.

Soruların gündeme gelmesinde, bazı döviz bürolarında euro başına alış ile satış kuru arasındaki farkın 1,5 dinarı aştığı yönünde vatandaşların ilettiği bilgiler etkili oldu. NBS, ekim ayında uygulanan ortalama kurları paylaştı; bu verilere göre söz konusu fark yaklaşık 1,65 dinar oldu.

Merkez Bankası, ekimde yetkili döviz bürolarının ortalama alış kurunun 1 euro için 116,63 dinar, ortalama satış kurunun ise 118,28 dinar olduğunu belirtti. Bu, alış ile satış arasında yaklaşık 1,65 dinarlık, yani resmi orta kurun artı eksi yüzde 0,7'sine denk gelen bir aralık anlamına geliyor. NBS, bunun yürürlükteki düzenlemelerde öngörülen ve vatandaşlar açısından daha elverişli olan azami artı eksi yüzde 1,25'lik aralıktan dar olduğunu vurguladı.

Merkez Bankası, kur belirlemede net sınırlar bulunduğunu kaydetti. Döviz bürolarının kurları keyfi olarak belirleyemeyeceğini belirten NBS, alış ve satış kurlarının resmi orta kurdan sapmasının en fazla artı eksi yüzde 1,25 ile sınırlandığını hatırlattı. Bu sınırın aşırı kur aralıklarını önlemek ve vatandaşları euro alım satımında korumak için getirildiği ifade edildi. Banka, döviz işlemlerine ilişkin düzenlemelerin uygulanmasını denetlemeyi sürdüreceğini, görevinin düzenli ve şeffaf bir döviz piyasası sağlamak olduğunu bildirdi.

NBS verileri, yetkili döviz bürolarında euro alım satım dengesinde değişim olduğunu gösteriyor. Bürolar eylülde toplamda sattıklarından daha fazla euro alırken, ekimde net satış kaydetti. Merkez Bankası, ekimde vatandaşların artan euro talebinin tamamen karşılandığını, döviz işlemleri için anlaşması bulunan bankaların yetkili büroları düzenli ve zamanında euroyla beslediğini açıkladı. Banka, bunun döviz piyasasının düzenli işlediğini ve vatandaşların ihtiyaçlarına göre işlem yapabileceğini gösterdiğini belirtti.

Vatandaşlar için dinardan euroya geçişte döviz bürosunun satış kuru, eurodan dinara dönüşte ise alış kuru geçerli. İki kur arasındaki fark, bu tür bir bozdurma işleminin maliyetini oluşturuyor. NBS, 1 milyon dinarlık örnek üzerinden yaptığı açıklamada, azami artı eksi yüzde 1,25'lik aralık uygulanması halinde vatandaşın toplam dinar tutarının en fazla yüzde 2,5'ini, yani yaklaşık 25 bin dinarı kaybedebileceğini belirtti. Gerçek tutarın döviz bürosunun uyguladığı kurlara bağlı olduğunu kaydeden banka, döviz bürolarının büyük bölümünün daha dar bir kur aralığı uyguladığını, bunun da vatandaşlar açısından daha elverişli olduğunu ifade etti.

Merkez Bankası, işlem öncesinde koşulların kontrol edilmesini ve komisyon kurallarının hatırlanmasını önerdi. Vatandaşların işlem öncesinde asılı kur listesini incelemesi ve birden fazla döviz bürosunun kurlarını karşılaştırması gerektiği belirtildi. NBS, döviz bürolarının tedavüldeki sağlam euro banknotlarının alım satımında komisyon alamayacağını, vatandaşın işleme ilişkin belge de talep etmesi gerektiğini hatırlattı.

Denetim sonuçlarına ilişkin soruya yanıt veren Merkez Bankası, son bir yılda euro kurunun oluşumu veya tedavüldeki sağlam banknotların değişiminde komisyon alınmasıyla ilgili usulsüzlük tespit edilmediğini bildirdi. NBS, yasal yetkileri ve denetim işlevi çerçevesinde döviz bürolarının işlemlerinin yasallığını ve usulüne uygunluğunu sürekli denetlediğini açıkladı.

Merkez Bankası, vatandaşları olası kural ihlallerini bildirmeye çağırdı. Kuralların ihlali, öngörülen sınırların dışında kur uygulanması veya izin verilmeyen komisyon alınması gibi durumların NBS'nin resmi internet sitesindeki yetkili döviz bürosu şikâyet formu üzerinden iletilebileceği belirtildi.

Bazı vatandaşlar, dinarın değer kaybedebileceği endişesini de dile getirdi. NBS, bu tür değerlendirmelere ilişkin olarak dinarın euro karşısındaki göreli istikrarını korumaya bağlı olduğunu vurguladı. Banka, on dört yılı aşkın süredir dinarın euro karşısındaki göreli istikrarını sürdürdüğünü, bunun fiyat istikrarı ile genel finansal ve makroekonomik istikrarın korunması açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. NBS, belirli bir kur düzeyini hedeflemediğini, yönlendirilmiş dalgalı kur rejimi çerçevesinde dönemsel olarak dinarın değer kazanma veya kaybetme yönündeki baskıların belirginleşmesine göre döviz alım ya da satım tarafında zamanında ve gerektiğinde müdahale ettiğini açıkladı.

Merkez Bankası, 2017'den bu yana müdahalelerinin boyutuna da değindi. 2017'den itibaren, büyük ölçüde ihracat ve doğrudan yabancı yatırımlardaki artışa bağlı güçlü döviz girişi nedeniyle dinarın değer kazanması yönündeki baskıların ağırlık kazandığını belirten NBS, 2017 başından eylül sonuna kadar döviz müdahaleleriyle net 10,8 milyar euro satın aldığını bildirdi. Banka, bunun dinarın aşırı değerlenmesini önlemek amacıyla yapıldığını ve döviz rezervlerinin rekor düzeye çıkmasında yurt içi piyasadaki döviz alımlarının doğrudan etkili olduğunu kaydetti. Dinarın değer kaybetmesi yönündeki baskıların zaman zaman güçlendiği ortamda NBS, oluşturduğu rezervleri kur istikrarını korumak için kullandığını açıkladı.

Merkez Bankası, bundan sonra da piyasadaki gelişmelere göre her iki yönde tepki vereceğini bildirdi. Dinarın euro karşısındaki göreli istikrarının hanehalkı, şirketler ve ülke ekonomisi açısından taşıdığı öneme işaret eden NBS, bu istikrarı korumaya bağlı kalacağını ve yurt içi döviz piyasasını etkileyebilecek tüm faktörleri izlemeyi sürdüreceğini belirtti.

NBS'nin açıkladığı ön verilere göre, 20 Ekim itibarıyla hanehalkının toplam tasarrufu 19,5 milyar euro düzeyinde. Bunun büyük bölümünü, ağırlıklı olarak euro cinsinden olan döviz mevduatları oluşturuyor. Toplam tasarrufun 17,3 milyar euroluk, yani yüzde 88,7'lik kısmı döviz mevduatından oluşuyor; bu kalem istikrarlı artış göstererek rekor düzeylere ulaştı.

Dinar mevduatları toplam tasarrufun yüzde 11,3'ünü oluşturuyor ve NBS'ye göre döviz mevduatlarından daha hızlı artıyor. 20 Ekim itibarıyla dinar mevduatları 253,2 milyar dinar, yani yaklaşık 2,2 milyar euro karşılığı. Dinar mevduatları üç yıldan kısa sürede (yaklaşık 33 ayda) iki katına çıktı; Merkez Bankası'nın 2012'de finansal sistemde dinarizasyon stratejisini uygulamaya başladığı döneme kıyasla ise 14 katından fazla arttı. 2012 sonunda dinar mevduatlarının toplam tasarruf içindeki payı yalnızca yüzde 1,9'du. NBS, dinar mevduatlarının daha hızlı artmasında dinar mevduat faizlerinin döviz mevduatlarından yüksek olması, dinarın euro karşısındaki istikrarı ve dinar mevduat faizlerinin döviz mevduatlarının aksine vergilendirilmemesinin etkili olduğunu belirtti.

Merkez Bankası, yıl başından bu yana kaydedilen artışa ilişkin verileri de paylaştı. 2026 başından itibaren hem dinar hem de döviz mevduatları güçlü artış gösterdi; dinar mevduatlarındaki artış daha dinamik oldu. Dinar mevduatları yıl başından bu yana 47 milyar dinar (yüzde 22,8), döviz mevduatları ise 1,1 milyar euro (yüzde 7,1) arttı.