Hırvatistan Dışişleri ve Avrupa İşleri Bakanı Gordan Grlić Radman, Karadağ'ın Avrupa Birliği'ne (AB) katılım sürecinde Hırvatistan'ı ilk komşu ve birlik üyesi olarak görmezden gelmesi hâlinde üyeliğin beklenemeyeceğini söyledi. Grlić Radman, konunun yalnızca ikili anlaşmazlıklardan değil, aynı zamanda değerlerle ilgili sorunlardan kaynaklandığını belirtti.
Hırvatistan Radyotelevizyonu'na (HRT) konuşan Grlić Radman, Hırvatistan'ın Karadağ'ın Avrupa yolunu bloke etmediğini, ancak Podgorica'dan somut sonuçlar beklediğini ifade etti. "Şimdi AB'ye girip, ilk komşu ve AB üyesi olan bir ülkeyi görmezden gelemezsiniz. Aday bir ülke ilk komşusunu görmezden gelir ve bu sorunları gerçekten çözmek istemezse, AB'nin geleceğine nasıl bakarız?" dedi.
Grlić Radman, Hırvatistan'ın bugüne kadar Karadağ ile 18 müzakere başlığının kapatılmasına onay verdiğini hatırlattı.
Ona göre söz konusu sorunlar, kamuoyunda gösterilmeye çalışıldığı gibi yalnızca ikili anlaşmazlıklar değil, hukukun üstünlüğü ve Avrupa değerleriyle ilgili konular. Grlić Radman açık sorunlar arasında Karadağ'da Hırvatlardan alınan malların iadesi, eski kamp tutsaklarına tazminat ödenmesi, Hırvatistan'daki savaş sırasında kaybolanların akıbetinin aydınlatılması ve Kotor'daki havuzun adını sıraladı.
Bu konuları Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve genişlemeden sorumlu Avrupa Komiseri Marta Kos ile de görüştüğünü belirten Grlić Radman, "Biz muhatap değiliz; buradayız ve Hırvatistan'a bir şeyler teslim edilmesini bekliyoruz" ifadelerini kullandı.
Grlić Radman, Zagreb'in 2,7 milyar ABD dolarından fazla değerdeki askeri malın iadesi talebine ilişkin açıklamalara değinerek, askeri mal sorununun yıllardır konuşulduğunu ve 2001 tarihli, 2004'te yürürlüğe giren Ardıllık Anlaşması ile tanımlandığını söyledi. "Aslında uzmanların değer biçtiği bu malın varlığına ilişkin durumu ortaya koydum. Belgeler, interaktif haritalar var. Ancak bu konuyu bir yerde masaya konmuş ya da talep edilmiş gibi ele almadım" dedi.
Askeri mal konusunu, ardıllık kapsamındaki malın yalnızca küçük bir bölümünü oluşturan "Jadran" okul gemisi bağlamında gündeme getirdiğini belirten Grlić Radman, askeri malın ardıllığı ile sivil amaçlarla kullanılan askeri mal sorununun birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi. "Bunun bir yanlış anlama olduğunu düşünüyorum; Karadağlı siyasetçiler arasında açıkça yanlış takip ediliyor. Arşivlere bakılması gerekir. Biz yeni konularla yük getirmedik, bunlar bilinen konular" diye konuştu.
Grlić Radman, Hırvat ve Karadağ heyetlerinin askeri malın ardıllığı konusunu en son 2018'de görüştüğünü, iki ülkenin iki gün içinde "Jadran" okul gemisi ve askeri malın ardıllığı konusuna ayrılmış ortak bir komisyon toplayacağını hatırlattı.
Askeri gemilerin ve satışlarından elde edilen paranın nereye gittiğinin tespit edilmesi gerektiğini değerlendiren Grlić Radman, Karadağ'da kalan bazı gemilerin satıldığı, hurdacıya verildiği ya da hediye edildiğine dair bilgiler bulunduğunu kaydetti. "Bunlara ilişkin bilgi ve edinimlerimiz de var. Ancak burada her şeyden önce çözülmesi gereken değer sorunlarından söz ediyoruz" dedi.
Kotor'daki Zoran Gopčević adını taşıyan şehir havuzunun adının değiştirilmesi talebine değinen Grlić Radman, bunun da Zagreb için önemli bir konu olduğunu söyledi. Grlić Radman'a göre Gopčević, Hırvat tutsakların kötü muamele ve işkenceye maruz kaldığı Morinj'deki kampın kötü şöhretli gardiyanıydı. "Bunlar, Komiser Marta Kos ve iyi işbirliği içinde olduğum Karadağlı meslektaşlarımla da görüştüğüm değer sorunları" dedi.
Grlić Radman, Karadağ'ın müzakere başlıklarından doğan yükümlülükleri yerine getirmesi hâlinde AB ilkelerinden biri olan iyi komşuluk ilişkileri alanında da ilerleme göstermesi gerektiğini vurguladı.
Geçtiğimiz on yıllarda Hırvatistan'ın önemli gördüğü sorunların çözümünde yeterli ilerleme sağlanmadığını savunan Grlić Radman, "Karadağ'ın bağımsızlığının üzerinden geçen 20 yılda ve Yugoslavya Federal Cumhuriyeti ile Sırbistan-Karadağ bünyesinde geçirdiği 34 yılda hiçbir ilerleme görmedik" dedi.
Hırvatistan'ın Karadağ'ın bağımsızlığının yeniden kazanılmasını ve NATO'ya katılımını desteklediğini, Avrupa entegrasyonu sürecinde de teknik yardım sağladığını hatırlatan Grlić Radman, "Bizi kimse birbirine düşürmedi; uzun süredir mükemmel ilişkiler aşamasındayız, ancak bazı konuların Hırvatistan'a göre çözülmesi gerekiyor" diye sözlerini tamamladı.
