Petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar, artan otoyol geçiş ücretleri ve taşımacılık sektöründeki genel enflasyon, Sırbistan ve bölgedeki firmaları lojistik modellerini baştan düzenlemeye itiyor. Artık mesele kâğıt üzerinde tasarruf değil, operasyonel olarak ayakta kalmak ve kâr marjlarını korumak. Mal yüklendiği anda doluluk oranına bakılmaksızın kamyonun yola çıktığı geleneksel yaklaşım geride kaldı.
Maliyet şokunun etkilerini hafifletmek ve zamların tüm yükünü nihai tüketiciye aktarmamak isteyen Sırbistan'daki lojistik operatörleri ve işletmeler üç temel strateji uyguluyor: taşıma kapasitesinin azami kullanımı, dönüş seferlerinin dijitalleştirilmesi ve enerji girdileri için finansal güvence sağlayan sözleşmeler.
Birim mal başına taşıma maliyetini doğrudan düşürmenin en etkili yollarından biri, tek seferlik olağanüstü taşımalar yerine karma yüklemeli taşımaya (Groupage) geçmek. Tek bir müşteri için yarı dolu kamyon ya da daha küçük bir dağıtım aracı göndermek yerine lojistik operatörleri, aynı ya da yakın güzergâhı paylaşan farklı müşterilerin gönderilerini birleştiriyor.
Bu süreç, bölgesel çapraz yükleme (cross-docking) depolarında malların konsolidasyonuna dayanıyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler bu sayede önemli ölçüde tasarruf ediyor; çünkü aracın tamamını kiralamak (FTL - Full Truck Load) yerine yalnızca mallarının gerçekten kapladığı yükleme alanı (palet yeri veya metreküp cinsinden hacim) için ödeme yapıyor. Pluton Logistics'in analizine göre gönderilerin konsolidasyonu, araç doluluk oranının yüzde 90'ın üzerine çıkarılmasını sağlıyor ve böylece yakıt ile otoyol geçiş ücreti maliyeti zincirdeki daha fazla katılımcıya bölünüyor.
Bir kamyonun varış noktasından boş dönmesi, her taşıma şirketi için en büyük kabus ve en net kayıp anlamına geliyor. Bir kamyon yüzlerce kilometreyi yüksüz kat ettiğinde yakıt, amortisman ve şoför maaşı giderlerinin tamamı asıl seferin üzerine biniyor ve bu seferi müşteri açısından finansal olarak kârsız ya da kabul edilemeyecek kadar pahalı hale getiriyor.
Bu sorunu çözmek için yerel firmalar TIMOCOM, Trans.eu veya Teleroute gibi Avrupa'nın dijital yük borsalarını yoğun biçimde kullanıyor. Bu platformlar, araçlarında boş kapasite bulunan taşıyıcıları belirli bir güzergâhta mal taşınmasına ihtiyaç duyan üretim ve ticaret şirketleriyle gerçek zamanlı olarak buluşturan akıllı dijital pazarlar işlevi görüyor.
Telematik sistemlerin ve dijital yük borsalarının kullanımı, yerel taşıyıcıların Avrupa'nın herhangi bir yerinde yalnızca birkaç dakika içinde dönüş yükü bulmasını sağlıyor ve boş kilometrelerin toplam kilometreye oranını yüzde 8'in altına indiriyor.
Dizel yakıt, karayolu taşımacılığındaki toplam operasyonel giderlerin yüzde 30 ila 40'ını oluşturduğu için şirketler yakıt maliyetlerini artık benzin istasyonlarındaki günlük dalgalanmalara bırakamıyor. Sırbistan'daki büyük lojistik ağları giderek daha sık olarak önde gelen petrol şirketleriyle uzun vadeli kurumsal sözleşmeler yapıyor.
Bu sözleşmeler yalnızca miktar indirimlerini ve litre başına daha uygun fiyatları değil, aynı zamanda ertelenmiş ödeme koşullarını (kurumsal yakıt kartları) da kapsıyor; bu da şirketlerin mevcut likiditesini koruması açısından kritik önem taşıyor. Ayrıca Sırbistan'daki büyük lojistik sistemleri, müşterilerle yapılan sözleşmelerde endeksleme modelleri (yakıt ek ücreti maddesi) uygulamaya başladı; böylece taşıma hizmetinin fiyatı piyasadaki ortalama yakıt fiyatına bağlı olarak otomatik biçimde dengeleniyor.
Yeni lojistik fiyatlandırma düzenine uyum sağlamak tek seferlik bir eylem değil, sürekli bir optimizasyon süreci. Karma yüklemeli taşımanın, dijital platformların ve akıllı enerji yönetiminin önemini zamanında fark eden yerel ve bölgesel firmalar, yalnızca işlerini korumakla kalmadı; hâlâ eski çalışma modellerine dayanan taşıyıcılara kıyasla daha rekabetçi fiyatlar da sunabildi.
Önümüzdeki yıllarda yapay zekânın güzergâh planlamasına daha fazla entegre edilmesi ve alternatif enerji kaynaklarına geçiş, lojistik fiyatlarının şekillenmesini etkilemeyi sürdürecek; en verimli ve esnek olanları ödüllendirecek.
Karma yüklemeli taşıma (Groupage), küçük ve orta ölçekli işletmelerin faaliyetlerinde bir devrim yarattı, ancak üst düzey bir organizasyon gerektiriyor:
Önemli ölçüde düşük maliyetler: Müşteri yalnızca kapladığı alan için (LTL - Less than Truckload) ödeme yapıyor; bu da daha küçük mal sevkiyatlarının ihracatını büyük ölçüde ucuzlatıyor.
Karbon ayak izinin azalması: Yollardaki kamyon sayısının azalması, taşınan ton başına toplam zararlı gaz emisyonunu doğrudan düşürüyor.
Zorluk - Teslimat süresi: Malların birden fazla tedarikçiden toplanması ve merkezlerde tasnifi, doğrudan seferlere kıyasla teslimat süresini 24 ila 48 saat uzatabiliyor.
WMS yazılımı ihtiyacı: Birden fazla müşterinin mallarının tasnifinde yapılan hatalar, gelişmiş depo yönetim sistemleriyle ortadan kaldırılıyor.
