Sırbistan'da 2026 yılı içinde yürürlüğe giren yeni yönetmelik, sigorta süresinin daha uzun sayıldığı imtiyazlı hizmet süresi (beneficirani radni staž) kapsamındaki iş yerlerinin listesini genişletti ve bazı işler için artış oranlarını yeniden belirledi.
İmtiyazlı hizmet süresi, özellikle ağır, tehlikeli ve sağlığa zararlı işlerde çalışanlar ile mesleği özel fiziksel ve zihinsel yeterlilik gerektiren kişiler için fiilen çalışılan süreden daha uzun hesaplanan sigorta süresini ifade ediyor. Ancak bu hak, belirli bir meslekte çalışan herkese otomatik olarak tanınmıyor; kişinin fiilen yaptığı iş, çalışma koşulları ve ilgili mevzuat belirleyici.
Sırbistan Cumhuriyet Emeklilik ve Malullük Sigortası Fonu'nun (PIO) kurallarına göre süre artışı, işin ağırlık, tehlike ve zararlılık düzeyinin özellikle yüksek olduğu işlerde ya da niteliği gereği belirli bir yaştan sonra sürdürülemeyen mesleklerde uygulanıyor. Madencilik, metalurji, enerji, kimya sanayi, sağlık ve ulaştırma gibi sektörlerdeki bazı işler bu kapsamda yer alıyor. Özel yasal düzenlemeler çerçevesinde polis, ordu ve diğer bazı hizmet kollarındaki belirli kategoriler de bu haktan yararlanabiliyor.
Bir maden ocağında, hastanede, fabrikada veya polis teşkilatında çalışmak tek başına imtiyazlı süre anlamına gelmiyor; belirleyici olan, somut iş yerinin ilgili mevzuat kapsamında bulunup bulunmadığı.
Artış oranı iş yerine ve o iş için öngörülen katsayıya göre değişiyor. Bazı kategorilerde 12 ay fiili çalışma 14, 15 veya 16 ay olarak sayılırken, bazı özel hizmetlerde farklı artış oranları uygulanıyor. Örneğin 12 ayın 15 ay sayıldığı bir işte dört yıl fiili çalışma, beş yıllık sigorta süresine karşılık geliyor. Ancak süre artışı, çalışanın aynı sayıda yıl erken emekli olabileceği anlamına gelmiyor; emeklilik hakkı için yaş ve sigorta süresine ilişkin yasal koşulların da yerine getirilmesi gerekiyor.
Yeni düzenlemeyle kapsam, demir dışı metalurjide özellikle yüksek fırın işleri ile enerji ve kimya sanayisindeki bazı işleri kapsayacak şekilde genişletildi. Değişiklikler sağlık sektörünü de kapsıyor: açıklanan yeni kurallara göre sahada ve nakil hizmetlerinde görev yapan hekimler için bazı iş yerlerinde 12 ay çalışma 15 ay olarak sayılırken, kapsamdaki sağlık teknisyenleri ve ambulans şoförleri için bir yıl 14 ay olarak hesaplanıyor. Alpinist halatı kullanan yüksekte çalışanların bazı işleri de yeni düzenlemeler arasında. Demir dışı metalurjide bazı iş yerleri için 12 ayın 16 ay sayılması öngörülüyor; kesin artış oranı somut işe ve yürürlükteki yönetmeliğe bağlı.
