Ağrı, ister yaralanma, iltihap ya da ameliyat sonucu olsun, ister aylarca hatta yıllarca sürüp günlük yaşamı kısıtlasın, yaşam kalitesini ciddi biçimde bozabiliyor. Ağrının tanınması ve doğru tedavisinin yanı sıra reçetesiz satılan ağrı kesicilerin güvenli kullanımı da büyük önem taşıyor; bu ilaçlar doğru ve kullanma talimatına uygun alındığında faydalı olabiliyor.
Sırbistan Eczacılık Odası'ndan eczacı Emilija Trbović, ağrının türüne, şiddetine ve nedenine göre farklı ilaç gruplarının kullanıldığını belirtiyor. En sık başvurulanlar arasında parasetamol ile ibuprofen, naproksen ve diklofenak gibi nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar yer alıyor. Bazı ağrı türlerinde ise lokal preparatlar ve nöropatik ağrıya yönelik ilaçlar dahil başka seçenekler de devreye giriyor.
Trbović'e göre parasetamol genellikle hafif ve orta şiddetteki ağrıların giderilmesinde ve yüksek ateşin düşürülmesinde kullanılıyor. Yaygın bulunmasına karşın dikkatli kullanılması gerekiyor; özellikle günlük toplam doz ve bu maddeyi içeren birden fazla preparatın aynı anda alınması konusunda. Önerilen dozun aşılması ciddi karaciğer hasarına yol açabiliyor.
Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar ağrı ve iltihaba karşı etki gösterdiğinden kas ve eklem ağrılarında, adet sancılarında ve bazı diğer ağrılı durumlarda sıkça kullanılıyor. Ancak bu ilaçların kullanımı risksiz değil. Mide ve bağırsaklarda istenmeyen etkilere yol açabiliyor, böbrek işlevini etkileyebiliyor, tansiyonu yükseltebiliyor ve bazı kardiyovasküler riskleri artırabiliyor. Yaşlılar, kronik hastalığı olanlar, hamileler ve kan sulandırıcı tedavi görenler için özel dikkat gerekiyor.
Trbović, farklı ağrı kesicilerin her durumda birbirinin yerine kullanılamayacağını vurguluyor. Tedavi seçiminin hastaya, hastanın sağlık durumuna ve kullandığı diğer ilaçlara göre uyarlanması gerekiyor.
Aynı gruptan birden fazla ilacın, örneğin ibuprofen ile diklofenakın birlikte kullanılması, bir sağlık uzmanının açık tavsiyesi olmadan genellikle önerilmiyor; zira bu, ek bir fayda sağlamadan istenmeyen etki riskini artırabiliyor.
Nöropatik ağrı ya da belirli hastalıklara bağlı kronik ağrı gibi bazı ağrı türlerinde olağan ağrı kesiciler çoğu zaman yeterli olmuyor. Bu durumlarda hekim özel bir tedavi önerebiliyor; opioid analjezikler ise yalnızca dikkatle seçilmiş durumlarda, yarar-risk değerlendirmesi ve uygun hasta takibiyle uygulanıyor.
Eczacının ağrı kesicilerin akılcı ve güvenli kullanımında önemli bir rolü bulunuyor. Hafif ve günlük şikayetler için vatandaşların sıklıkla ilk başvurduğu sağlık uzmanı olan eczacı, uygun preparatın seçimine yardımcı olabiliyor, kullanım şeklini açıklayabiliyor ve olası risklere dikkat çekebiliyor. Trbović'e göre eczacının tavsiyesi yalnızca hangi ilacın alınacağına dair bir öneri değil, aynı zamanda kişinin kendi kendini tedavi etmesinin uygun olup olmadığının da değerlendirilmesi anlamına geliyor.
Eczacı hasta görüşmesinde bir dizi önemli soruyu göz önünde bulunduruyor. Bu bilgiler, reçetesiz uygun bir ilacın önerilebileceği durumların yanı sıra hastanın hekime yönlendirilmesinin zorunlu olduğu durumların belirlenmesine yardımcı oluyor.
Eczacının doğru dozaj, dozlar arasındaki süreler, kendi kendine tedavinin süresi ve diğer ilaçlarla olası etkileşimler konusunda bilgilendirmedeki rolü de önem taşıyor. Aynı anda birden fazla ilaç kullananlara, yaşlılara, hamilelere ve kronik hastalığı olanlara özel önem gösteriliyor. Eczacının ayrıca tıbbi değerlendirme gerektiren uyarıcı belirtileri tanıması gerekiyor. Trbović, şiddetli ya da ani başlayan, kötüleşen, tekrarlayan veya uygun tedaviye karşın geçmeyen ağrıların ve başka endişe verici belirtilerle birlikte görülen ağrıların uzun süreli kendi kendine ağrı kesici alarak gizlenmemesi gerektiği uyarısında bulunuyor.
Reçetesiz satılan ağrı kesiciler doğru ve kullanma talimatına uygun alındığında faydalı olabiliyor; ancak kolay ulaşılabilir olmaları risksiz oldukları anlamına gelmiyor.
Şikayetlerin nedeninin belirlenmesi olmadan sık ya da uzun süreli kullanım tanı konmasını geciktirebiliyor; yanlış dozaj ve preparatların birlikte kullanımı ise ciddi istenmeyen sonuçlara yol açabiliyor.
Bu nedenle vatandaşların ilacın kullanma talimatını okuması, önerilen dozlara uyması ve kendi kendine tedavi için talimatta belirtilen ya da bir sağlık uzmanının önerdiği süreyi aşmaması gerekiyor.
Ağrı geçmiyorsa, dozu kendi başına artırmak ya da ek ilaçlar eklemek yerine hekime danışılması öneriliyor.
